Modern Ruhun Aynası: Vitrinler, Maskeler ve Kaybolan Kendilik
Bugün aynaya baktığınızda gördüğünüz kişiyle, sosyal medyanın parıltılı piksellerinde yarattığınız "o kişi" arasındaki mesafe ne kadar?
Psikanaliz dünyasının devlerinden D.W. Winnicott’ın tabiriyle, hangisi "Gerçek Kendilik" (True Self), hangisi hayatta kalmak için inşa ettiğiniz "Sahte Kendilik" (False Self)?
Yüzyılın ruhsal manzarası, paradokslarla dolu bir sergi sarayına benziyor. Bir yandan her anımızı paylaşarak "görülmek" için yanıp tutuşuyoruz, diğer yandan içimizdeki o derin boşluğun fark edilmesinden ölesiye korkuyoruz.
Gelin, bu hafta ruhumuzun derinliklerine, o tozlu ve bazen karanlık koridorlara psikanalitik bir fener tutalım.
1. İlk Bakışın Mirası: Narsistik Beslenme
İnsanın hikayesi, bir başkasının gözbebeğinde kendini aramasıyla başlar.
Jacques Lacan, "Ayna Evresi" kavramıyla bize şunu hatırlatır:
Bebek, aynadaki görüntüsünü ilk kez fark ettiğinde, parçalanmış beden algısını bir bütünlük içinde görür. Ancak bu bir yanılsamadır; çünkü gördüğü şey kendisi değil, kendisinin idealize edilmiş bir imgesidir.
Günümüzde bu "ayna", cebimizdeki akıllı telefonlara dönüştü. Beğeniler, yorumlar ve izlenme sayıları, aslında bebeklikten kalma o kadim ihtiyacın modern tezahürleridir: "Anne, beni görüyor musun?"
Eğer çocuklukta bu "görülme" ihtiyacı sağlıklı bir şekilde karşılanmadıysa, birey yetişkinlikte dışarıdan gelecek her onayı bir "narsistik besin" olarak tüketmeye başlar. Ancak bu besin, deniz suyu içmek gibidir; içtikçe daha çok susatır.
2. Performans Toplumunda "Yorgun Benlik"
Byung-Chul Han’ın bahsettiği "Yorgunluk Toplumu"nda, artık disiplin toplumunun "yasakları" altında değil, başarı toplumunun "yapabilirsin" baskısı altında eziliyoruz. Bu durum, psikanalitik açıdan Süper-Ego’nun (Üst-Benlik) biçim değiştirmesidir.
Eskiden Süper-Ego "Bunu yapmamalısın!" diyen cezalandırıcı bir ebeveyn gibiydi. Modern dünyada ise Süper-Ego, "Daha iyisini yapmalıydın, daha mutlu görünmeliydin, daha çok gezmeliydin!" diyen bitmek bilmez bir talepkâra dönüştü.
Sonuç mu? Melankoli ve tükenmişlik.
Kişi, kendi yarattığı "ideal benlik" imajına yetişemediğinde, derin bir yetersizlik duygusuyla sarsılır. Psikanalitik dille söylersek; İdeal Benlik ile Benlik İdeal’i arasındaki uçurum açıldıkça, içimizdeki o karanlık çukur (depresyon) derinleşir.
3. Savunma Mekanizmaları: Neden Mutluymuş Gibi Yapıyoruz?
Ruhumuz, acıyla başa çıkmak için çeşitli savunma düzenekleri geliştirir. Popüler psikolojide çokça duyduğunuz "toksik pozitiflik", aslında psikanalitik bir "Karşıt Tepki Geliştirme" (Reaction Formation) mekanizması olabilir.
* İçindeki derin kederi bastırmak için aşırı neşeli davranmak.
* Yalnızlık korkusunu gizlemek için kalabalıkların merkezinde kalmaya çalışmak.
* Değersizlik hissini örtmek için sürekli başarılarla böbürlenmek.
Bu mekanizmalar bizi kısa vadede korur ancak uzun vadede gerçek duygularımıza yabancılaştırır. Psikanaliz süreci, tam da bu maskelerin altındaki o "incinebilir" çocuğu güvenli bir alana davet etme sanatıdır.
4. Kaygının Anatomisi: Varoluşsal Bir Sinyal
Freud, kaygıyı (anksiyete) ruhsal bir "tehlike sinyali" olarak tanımlamıştı.
Peki bugün neden bu kadar kaygılıyız? Çünkü belirsizlik, bastırılmış duyguların su yüzüne çıkması için en uygun zemindir.
Modern insan, sessizlikten korkar. Çünkü sessizlik olduğunda, o ana kadar bastırdığımız tüm "içsel sesler" konuşmaya başlar.
Psikanalitik tedavide biz buna "serbest çağrışım" kapısını aralamak deriz. Telefonu elimizden bıraktığımız o beş dakikada gelen o anlamsız huzursuzluk, aslında bastırdığınız bir hakikatin kapınızı çalmasıdır.
5. İyileşme Nerede Başlar?
İyileşme, mükemmel olmakta değil, "yeterince iyi" olmakta saklıdır. Winnicott’ın "Yeterince İyi Anne" kavramını kendimize uyarlamalıyız. Kendimize karşı acımasız, cezalandırıcı birer yargıç olmak yerine; kendi içsel dünyamızın meraklı ve şefkatli birer gözlemcisi olmalıyız.
Psikanaliz bize şunu öğretir: Acı, kaçılması gereken bir düşman değil, anlaşılması gereken bir habercidir. Bir semptom (uykusuzluk, panik atak, mutsuzluk), ruhunuzun size gönderdiği şifreli bir mektuptur. Mektubu yırtıp atmak (semptomu susturmak) yerine, onu okumayı denediğinizde dönüşüm başlar.
Sonuç: Kendi Hikayenizin Yazarı Olmak
Hayat, başkalarının beklentileri ile kendi arzularımız arasında süregelen bir müzakeredir. Eğer bu müzakerede masadan hep mağlup kalkıyorsanız, belki de durup şunu sormanın vakti gelmiştir: "Ben kimin hayatını yaşıyorum?"
Unutmayın; en büyük devrim, bir insanın kendi çıplak gerçeğiyle barışmasıdır. Maskelerinizden yorulduğunuzda, vitrindeki o ışıltılı imajın sizi doyurmadığını fark ettiğinizde, iç dünyanızın o sessiz limanına sığının. Orada sizi bekleyen, belki kusurlu, belki yaralı ama kesinlikle gerçek bir "siz" var.
> "Dışarı bakan rüya görür, içeri bakan uyanır."
– Carl Gustav Jung
Bu yazıdaki kavramlar veya kendi içsel süreçleriniz hakkında daha derin bir analiz yapmamı ister misiniz?
Örneğin, Süper-Ego'nun günlük hayatınızdaki baskısını nasıl azaltabileceğimize dair bir egzersiz üzerine konuşabiliriz.
Bunun için benimle iletişime geçebilirsiniz.
