ABD'de 3 Kasım ara seçimlerinde Demokratların Kongre'nin iki kanadında da çoğunluğu kazanması, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Washington ile ilişkilerinde yeni bir dönemin kapısını aralıyor. The Jerusalem Post'ta yayımlanan Sinan Ciddi ve Helin Ünal imzalı analize göre Erdoğan'ın Başkan Donald Trump ile kişisel ilişkilerine dayanan diplomasi stratejisi, ocak ayında göreve başlayacak Demokrat çoğunluk karşısında ciddi engellerle karşılaşabilir. F-35 savaş uçakları, KAAN projesinin Amerikan motorları, CAATSA yaptırımları, Suriye, Doğu Akdeniz, insan hakları ve Halkbank davası, Ankara-Washington hattında yeniden gerilim yaratabilecek başlıklar arasında bulunuyor.

Demokratların zaferi Erdoğan'ın Washington hesaplarını değiştirebilir

ABD'de 3 Kasım'da gerçekleştirilen ara seçimlerin sonuçları, Türkiye-ABD ilişkilerinin geleceğine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

The Jerusalem Post'ta 18 Kasım'da yayımlanan analizde, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Donald Trump ile kurduğu yakın kişisel ilişkilere dayanan Washington stratejisinin Demokratların Kongre çoğunluğunu ele geçirmesiyle zorlaşabileceği savunuldu.

Yazı, Washington merkezli Foundation for Defense of Democracies (FDD) Türkiye Programı Direktörü Sinan Ciddi ile araştırmacı Helin Ünal tarafından kaleme alındı.

Yazarlar, Erdoğan'ın seçim sonuçlarına ilişkin ilk değerlendirmesinde kesin sonuçlar çıkarmak için henüz erken olduğunu söylemesini, Ankara'nın yeni siyasi dengelere yönelik ihtiyatlı yaklaşımının işareti olarak yorumladı.

Analize göre Erdoğan, Washington ile ilişkilerinde uzun süredir başkanlar arasındaki doğrudan diyaloğa ağırlık veriyor.

Bu yaklaşım özellikle Trump döneminde önem kazandı. Yazarlar, Trump'ın Erdoğan'a yönelik olumlu tutumunun Cumhuriyetçilerin Kongre üzerindeki kontrolü sayesinde önemli bir siyasi avantaj sağladığını ileri sürdü.

Ancak Demokratların ocak ayında Kongre'nin yönetimini devralmasıyla bu koşullar değişebilir.

Demokratlar Temsilciler Meclisi ve Senatoda çoğunluğu ele geçirdi

3 Kasım ara seçimlerinde Demokrat Parti'nin elde ettiği zafer, Kongre'nin her iki kanadında da siyasi kontrolün değişmesine yol açtı.

Analizde verilen rakamlara göre Demokratlar, Temsilciler Meclisinde 250'nin üzerinde, Senatoda ise 55 sandalyeye sahip olacak.

Bu çoğunluk, Demokratlara Kongre komisyonlarının yönetimini üstlenme, soruşturma başlatma, oturum düzenleme ve Trump yönetiminin dış politika kararlarını daha yakından denetleme imkânı sağlayacak.

Yazarlar, Cumhuriyetçilerin Kongre'yi kontrol ettiği dönemde Türkiye'ye yönelik bazı girişimlerin sınırlı kaldığını savunuyor.

Demokratların çoğunluğu elde etmesiyle Ankara'nın savunma sanayii, yaptırımlar ve dış politika alanlarındaki taleplerinin daha ayrıntılı biçimde incelenebileceği belirtiliyor.

Erdoğan ise seçim sonuçlarının ardından hem Trump yönetimiyle hem de Kongre ile yakın diyaloğu sürdürmek istediğini açıkladı.

F-35 dosyasında en büyük engel hâlâ Rus S-400 sistemleri

Analize göre Ankara'nın Washington'daki önceliklerinden biri, Türkiye'nin yeniden F-35 savaş uçağı programına katılmasını sağlamak.

Türkiye, Rusya'dan S-400 hava savunma sistemleri satın alması nedeniyle 2019'da F-35 programından çıkarılmıştı.

Washington, Rus yapımı sistemlerin Amerikan F-35 uçaklarının gizlilik teknolojileri açısından güvenlik riski oluşturduğunu savunmuştu.

Ardından 2020 yılında Türkiye'nin savunma tedarik kurumuna CAATSA kapsamında yaptırımlar uygulanmıştı.

Trump, temmuz ayında bu yaptırımları kaldırabileceğini ve Türkiye'ye F-35 satışını değerlendirebileceğini açıklamıştı.

Para Yatıran Herkes Tek Tek Görüşmeye Çağrılıyor! İşte Fon Vurgununda gelinen Son Nokta ve Asıl Soru: Ne Olacak?
Para Yatıran Herkes Tek Tek Görüşmeye Çağrılıyor! İşte Fon Vurgununda gelinen Son Nokta ve Asıl Soru: Ne Olacak?
İçeriği Görüntüle

Ancak Kongre'de hem Cumhuriyetçi hem Demokrat üyeler bu olasılığa itiraz etti.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da mevcut yasal düzenlemelerin Türkiye'ye F-35 satışını engellemeye devam ettiğini doğruladı.

S-400'lerin elden çıkarılması çözüm olabilir mi?

Analizde, 2020 Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası'nın 1245'inci maddesinin Türkiye S-400 sistemlerine sahip olduğu sürece F-35 transferini yasakladığı hatırlatılıyor.

Yazarlar, Türkiye'nin elindeki S-400 sistemlerini Birleşik Arap Emirlikleri'ne devretme seçeneğini değerlendirdiğine ilişkin haberlere dikkat çekiyor.

Böyle bir devir gerçekleşirse F-35 satışının önündeki temel yasal engellerden biri ortadan kalkabilir.

Ancak analize göre zamanlama kritik önem taşıyor.

S-400'lerin Ocak 2027'den önce elden çıkarılması durumunda, görev süresi sona ermekte olan Cumhuriyetçi çoğunluğun yaptırımların kaldırılması yönünde adım atması teorik olarak mümkün olabilir.

Buna karşılık dosyanın Demokratların kontrolündeki yeni Kongre'ye kalması, Türkiye'nin F-35 talebini daha karmaşık hale getirebilir.

Yazarlar, Demokrat milletvekillerinin Erdoğan yönetiminin iç politikaları ve ABD'nin bölgesel müttefikleriyle ilişkileri konusunda ciddi çekinceleri bulunduğunu belirtiyor.

KAAN savaş uçağının Amerikan motorları da Kongre'nin gündeminde

Türkiye'nin geliştirdiği beşinci nesil savaş uçağı KAAN da Washington'daki siyasi değişimden etkilenebilecek projeler arasında gösteriliyor.

Analizde, temmuz ayında KAAN programı için 80 adet General Electric F110 motorunun satışına ilişkin yaklaşık 700 milyon dolarlık anlaşmanın Kongre incelemesinden geçtiği hatırlatılıyor.

Satışı engellemeyi amaçlayan karar tasarısının ilerlememesi üzerine süreç tamamlanmıştı.

Ancak Türkiye'nin yerli savaş uçağı programında Amerikan motorlarına bağımlılığı bir süre daha devam edecek.

Yazarlara göre KAAN için geliştirilen yerli motorun en erken 2032 civarında hazır olması bekleniyor.

Bu nedenle gelecekte ihtiyaç duyulacak motorlar, lisanslar ve ihracat izinleri Amerikan makamlarının onayına bağlı kalabilir.

Analizde, temmuz ayındaki motor satışını engellemeye çalışan bazı Demokrat milletvekillerinin yeni dönemde ilgili Kongre komisyonlarını yönetebileceğine dikkat çekiliyor.

Bu durumun KAAN programının sonraki aşamalarında Ankara açısından yeni belirsizlikler yaratabileceği değerlendiriliyor.

Suriye'de Kürtlerin durumu yeniden tartışmaya açılabilir

The Jerusalem Post analizinde Türkiye'nin Suriye politikası da Demokrat Kongre'nin gündemine gelebilecek konular arasında yer alıyor.

Yazarlar, Washington ile Ankara arasında uzun yıllar anlaşmazlık yaratan Kürtlerin öncülüğündeki Suriye Demokratik Güçlerinin (SDG) ağustos ayında dağıtıldığını ve Suriye ordusuna entegre edildiğini hatırlatıyor.

Bu gelişmenin, Şam yönetiminin SDG'nin kontrolündeki bölgelerin büyük bölümünü yeniden ele geçirmesinin ardından yaşandığı belirtiliyor.

Analize göre Demokratlar, Trump yönetiminin Suriye politikasına genel olarak destek verdi.

Bununla birlikte Türkiye'nin kuzey Suriye'de yaklaşık 20 bin asker bulundurması ve Suriye ordusuyla ilişkileri, Kongre'de yeni sorulara yol açabilir.

Özellikle Kürtler ve diğer azınlıkların hakları, Demokrat milletvekillerinin gündeme getirebileceği başlıklar arasında gösteriliyor.

Türkiye-İsrail gerilimi Washington'da yeni bir sorun olabilir

Yazarlar, Suriye'deki Türkiye-İsrail rekabetinin de Kongre'nin Türkiye politikasını etkileyebileceğini savunuyor.

Analizde, Ankara ile Tel Aviv'in Esad sonrası Suriye'de önemli askeri varlık bulundurduğu ve her iki tarafın da bunu ulusal güvenlik gerekçeleriyle açıkladığı belirtiliyor.

Türkiye ve İsrail'in birbirlerinin Suriye'deki askeri varlığına karşı çıktığı ifade ediliyor.

Ciddi ve Ünal, Türkiye'nin İsrail'e yönelik askeri söyleminin giderek sertleştiğini ileri sürerek bu durumun Demokrat Kongre'de daha fazla incelemeye konu olabileceğini değerlendiriyor.

Bu görüş, yazarların bölgesel gelişmelere ilişkin yorumunu yansıtıyor.

Doğu Akdeniz'de Yunanistan ve Kıbrıs anlaşmazlıkları

Analizde Türkiye'nin Doğu Akdeniz politikası da önemli bir gerilim alanı olarak ele alınıyor.

Yazarlar, Ankara'nın Mavi Vatan doktriniyle ilişkilendirilen yeni yasal düzenlemeler üzerinde çalıştığını belirtiyor.

Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti'nin bu yaklaşımı kendi deniz yetki alanlarına yönelik bir tehdit olarak gördüğü aktarılıyor.

Mavi Vatan doktrinine ilişkin değerlendirmelerinde yazarlar, Türkiye'nin deniz yetki alanı taleplerinin Yunanistan ve Kıbrıs'ın uluslararası hukuk çerçevesinde savunduğu haklarla çeliştiğini ileri sürüyor.

Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanları, kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge sınırları ise taraflar arasında uzun süredir anlaşmazlık konusu.

Türkiye, kendi kıta sahanlığı haklarını ve Kıbrıslı Türklerin haklarını savunduğunu belirterek Yunanistan ile Kıbrıs Cumhuriyeti'nin bazı deniz yetki alanı iddialarına karşı çıkıyor.

Kongre'deki Yunanistan lobisinin etkisi

Yazarlara göre ABD Kongresi, son yıllarda Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti ile ilişkilerin geliştirilmesine yönelik iki partili girişimlere destek verdi.

Eastern Mediterranean Gateway Act gibi düzenlemeler bu yaklaşımın örnekleri arasında gösteriliyor.

Analizde, Kongre'deki iki partili Yunanistan Dostluk Grubu'nun 80 ila 130 arasında üyeye sahip olabileceği belirtiliyor.

Ciddi ve Ünal, bu grubun Doğu Akdeniz konusunda Washington'ın yaklaşımını etkileme kapasitesine dikkat çekiyor.

İmamoğlu davası ve insan hakları Demokratların gündemine gelebilir

The Jerusalem Post analizinde Erdoğan açısından en hassas konulardan birinin Türkiye'deki hukuk devleti ve insan hakları uygulamaları olabileceği savunuluyor.

Yazarlar, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun tutukluluğu ve yargılanması ile internet üzerindeki sansür uygulamalarının Demokrat milletvekillerinin eleştirilerine konu olduğunu hatırlatıyor.

Trump yönetiminin bu gelişmelere sınırlı tepki verdiğini ileri süren yazarlar, Demokratların Kongre'yi kontrol etmesiyle insan hakları konularının daha fazla gündeme gelebileceğini belirtiyor.

Analizde, temmuz ayında Demokrat Senatör Ed Markey ve Temsilciler Meclisi üyesi Dina Titus tarafından sunulan Turkey Human Rights Promotion Act adlı yasa tasarısına dikkat çekiliyor.

Tasarı, ABD'nin Türkiye'ye yönelik güvenlik yardımını siyasi tutukluların serbest bırakılması ve sınır ötesi baskı uygulamalarının sona erdirilmesi gibi koşullara bağlamayı amaçlıyor.

Yazarlara göre Demokratların ilgili Kongre komisyonlarını yönetmesi, bu tür tasarıların görüşülme olasılığını artırabilir.

Bununla birlikte tasarıların komisyonlarda ele alınması, otomatik olarak yasalaşacakları anlamına gelmiyor.

Halkbank davası Trump yönetimi için yeni bir soruşturma konusu olabilir

Analizin dikkat çektiği bir diğer önemli başlık Halkbank davası.

ABD'de 2019 yılında açılan davada Halkbank, İran'a yönelik Amerikan yaptırımlarının ihlal edilmesine ilişkin suçlamalarla karşı karşıya kaldı.

Yazarlar, davanın yaklaşık 20 milyar dolarlık yaptırım ihlali iddialarıyla bağlantılı olduğunu belirtiyor.

Bu rakam, davaya ilişkin ileri sürülen işlemlerin büyüklüğüyle ilgili olup Halkbank hakkında kesinleşmiş bir para cezası olarak değerlendirilmemeli.

Analizde, Erdoğan'ın Eylül 2025'te Beyaz Saray'a gerçekleştirdiği ziyaretin ardından Trump'ın Adalet Bakanlığına Halkbank'a yönelik cezalandırıcı mali yaptırımlardan vazgeçilmesi talimatı verdiği ileri sürülüyor.

Yazarlar, bu kararın gerekçesinin kamuoyuna yeterince açıklanmadığını savunuyor.

Demokratlar Trump'a Halkbank hesabı sorabilir

Ciddi ve Ünal'a göre Halkbank dosyası, Demokratların Trump yönetiminin Türkiye politikasını sorgulamak için kullanabileceği başlıklardan biri.

Yazarlar, Washington'ın İran'a karşı sert yaptırımlar uygulamayı sürdürürken Halkbank konusunda neden daha uzlaşmacı bir yaklaşım benimsediğinin Kongre'de tartışılabileceğini belirtiyor.

Demokratların Adalet Bakanlığı yetkililerini dinlemeye çağırması veya ilgili kararların gerekçelerini araştırması olasılığına dikkat çekiliyor.

Ancak analizin bu bölümündeki değerlendirmeler, Halkbank davasının hukuki sonucundan ziyade Kongre'nin olası denetim faaliyetlerine ilişkin beklentileri yansıtıyor.

Trump'ın başkanlık yetkileri Erdoğan için önemli avantaj olmaya devam ediyor

Yazarlar, Demokratların Kongre zaferinin Erdoğan açısından önemli zorluklar yaratabileceğini savunmakla birlikte Trump'ın başkanlık yetkilerinin devam ettiğini de hatırlatıyor.

Donald Trump'ın görev süresi Ocak 2029'a kadar devam edecek.

ABD Başkanı, dış politikanın yürütülmesinde ve diplomatik ilişkilerin şekillendirilmesinde geniş yetkilere sahip.

Kongre ise soruşturma oturumları düzenleyebilir, yönetimin kararlarını denetleyebilir ve Türkiye'yi etkileyebilecek yeni yasalar çıkarabilir.

Ancak Trump'ın Kongre'den geçen yasalara karşı veto yetkisi bulunuyor.

Demokratlar her iki kanatta çoğunluğu elde etmiş olsalar da başkanlık vetosunu aşmak için gerekli üçte iki çoğunluğa sahip değiller.

Bu nedenle Kongre'nin Ankara aleyhine kabul edeceği bazı düzenlemeler Trump tarafından engellenebilir.

Analizde ayrıca Ukrayna ve İran savaşlarının Türkiye'nin stratejik önemini artırdığına dikkat çekiliyor.

Yazarlar, bu jeopolitik koşulların Trump yönetiminin Türkiye ile ilişkileri sürdürme isteğini güçlendirebileceğini kabul ediyor.

Erdoğan'ın Washington diplomasisinde yeni denge arayışı

The Jerusalem Post'ta yayımlanan analiz, Demokratların Kongre çoğunluğunun Türkiye-ABD ilişkilerinde otomatik bir kopuş anlamına gelmediğini vurguluyor.

Bununla birlikte Ankara'nın Trump ile kurduğu kişisel ilişkilere dayanan diplomatik yaklaşımının tek başına yeterli olmayabileceği savunuluyor.

Yazarlara göre Türkiye'nin önündeki başlıca dosyalar şöyle:

  • F-35 ve CAATSA: S-400 sistemlerinin geleceği ve Amerikan yaptırımlarının kaldırılması.

  • KAAN: Amerikan yapımı motorların tedariki ve gelecekteki ihracat izinleri.

  • Suriye: Türk askeri varlığı, Kürtlerin durumu ve İsrail ile gerilim.

  • Doğu Akdeniz: Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti ile deniz yetki alanı anlaşmazlıkları.

  • İnsan hakları: İmamoğlu davası, siyasi tutuklular ve ifade özgürlüğüne ilişkin eleştiriler.

  • Halkbank: İran yaptırımları davasında Trump yönetiminin kararlarının Kongre tarafından incelenmesi.

Ciddi ve Ünal, Demokratların Kongre'deki denetim yetkilerini kullanmasının Erdoğan yönetimini siyasi açıdan zorlayabileceğini ileri sürüyor.

Buna karşılık Trump'ın dış politika üzerindeki yetkileri ve Türkiye'nin NATO içindeki stratejik konumu, Ankara açısından önemli unsurlar olmaya devam ediyor.

Analizin temel değerlendirmesi, Erdoğan'ın önümüzdeki iki yılda yalnızca Beyaz Saray ile değil, Demokratların yönettiği Kongre ile de ilişkilerini yönetmek zorunda kalacağı yönünde.

Kaynak: The Jerusalem Post, 18 Kasım 2026

Yazarlar: Sinan Ciddi, Foundation for Defense of Democracies Türkiye Programı Direktörü ve Kıdemli Araştırmacı; Helin Ünal, FDD Türkiye Programı Araştırmacısı.

Not: Bu haber, The Jerusalem Post'ta yayımlanan görüş yazısının yeniden düzenlenmiş aktarımıdır. Türkiye'nin iç ve dış politikasına ilişkin eleştiriler ile geleceğe yönelik değerlendirmeler ilgili yazarlara aittir.

Kaynak: ParaAnaliz- Alıntı

Bu Bir İlandır