Gelin Kars’a gidelim.
1981 yılına. Aralık ayının başı.
Dokuz yaşını doldurup dünyadaki 10. yılıma girmiştim.
Birkaç gün boyunca çok fazla kar yağmıştı ama o gün gökyüzü pırıl pırıldı. Güneş masmavi gökyüzünün ortasında altın bir tepsi gibi parlıyordu. Yerdeki karın beyazı insanın gözünü kamaştırıyordu.
O gün en sevdiğim gündü.
Çünkü memurlar için maaş günüydü ve babamla mutemede gitme sırası bendeydi.
Babamla evimizin önünden geçen yola çıktık. Yaklaşık iki kilometrelik yolu yürümeye başladık. Bir at arabasına ya da atlı kızağa denk gelince de binecektik.
Birkaç kızak dolu geçti. 300 metre yürümüştük ki boş bir kızak geldi.
Babam biner binmez kızakçıya “Gunitte mesai bitmeden yetişelim” dedi.
***
Kızağın sürücüsü, üşümemek için başını gereğinden fazla sarmış, omuzlarına ve dizlerine battaniye örtmüştü. Kantarmayı sıkı sıkı tuttuğu elleri öyle nasırlıydı ki büyük ihtimalle eldivensiz dahi üşüdüğünü hissetmiyordu.
Ata bağırdı ve gunidi (deri kamçı) salladı. At biraz daha hızlı koşmaya başladı.
Atın hamuduna asılmış zilin sesi bir çeşit korna gibiydi. Yürüyerek çarşıya giden ve kar üzerinde kaymadan yürümeye çalışan insanlar o sesi duyunca kenara çekiliyordu.
Yol boyunca bazı arkadaşlar kızağın arkasına asılmaya çalışınca kızakçı gunidi yukarı kaldırarak kendilerine bağırıyordu:
“Bırakın yoksa gunitlerim...”
Maaşların dağıtıldığı okulun hizasında indik. Babam cebinden çıkardığı bozuk paraların bir kısmını kızakçıya uzattı.
***
Mutemedin odasına girdiğimizde iki öğretmen daha maaşını almak için bekliyordu.
Sigara kokusuna karışmış bir devlet dairesi kokusu vardır, bilir misiniz?
Girer girmez o kokuyla karşılaştım.
Sıra babama geldiğinde ben de girdim içeri. Mutemet kâğıt paraları tek tek sayarak vermeye başladı. İlk iki banknota babam da şaşırdı. Birini sağa sola çevirmeye başladı. “Beş bin lira bu muymuş” dedi.
Mutemet “Evet, geçen ay tedavüle çıktı” dedi.
Ben de babamdan alıp bakmak istedim ama babam izin vermedi.
Babam “İkisi maaşın yarısı” deyince, bunun nedenini anladım.
“Çok büyük para” dedim içimden.
Sonra binlikler, beş yüzlükler, yüzlükler, ellilikler birbirini izledi.
Mutemet, maaşın küsuratındaki bozuklukları bana uzatıp “Bu da delikanlının olsun” dedi ve güldü. Uzattığı beş liralık ışıl ışıl parlıyordu. Bozuklukları avcumun içinde sıkıca tuttum.
***
Sonra kırtasiyeye uğrayıp Cumhuriyet gazetesi aldık.
Peşi sıra manavdan portakal, mandalina, elma, nar ve yenidünya aldık. Kars’ta Trabzon hurmasına nedense yenidünya deniliyordu ve benim en sevdiğim meyveydi.
Sıra maaş gününün en güzel yanına gelmişti.
Yarım kilo beyaz gofret, biraz kampet (şekerleme) ve her kardeş için birer çikolata aldık.
Üçüncü durağımız kasap oldu.
Doldurduğumuz file yarı boyum kadar olmuştu.
Babam beni aşağı mahalleye giden bir at arabasına bindirip arkadaşlarıyla buluşmak için kulübe gitti.
***
Eve vardım, fileyi teslim ettim.
Önüme gelene yeni beş bin lirayı anlatıyordum.
Her ay başında olduğu gibi babam o ay başında da eve geç geldi. Maaşı alan memurlar o gün restoranlarda takılır, sonra da kulüpte okey, tavla, pişpirik gibi oyunlar oynardı.
Annem de bunu bildiğinden her ay başında olduğu gibi o ay başında da kapıyı bilerek geç açtı. Buz gibi havada kapının önünde en az beş dakika bekletilen babam, kendini içeri zor atmıştı.
Annemin ilk işi maaşı kontrol etmek oldu. Babamın cebinden çıkardığı paraları saymamızı istedi. Böylece sabah dokunamadığım beş bin liraya dokunma şansım oldu. Sonra kardeşlerimle elden ele geçirdik parayı.
Gerçekten baş döndürücüydü. Manavdan yenidünya ve nar alabilmenin dahi insanı zengin hissettirdiği bir taşra kasabasında beş bin liraya dokunabilmenin insanı nasıl zengin hissettirdiğini tahmin edebilirsiniz.
***
Şu anda elimde bugünün en büyük banknotu olan 200 lirayı tutuyorum. O zaman dört adet en büyük banknot bir öğretmen maaşı ederken bugün 350 adet en büyük banknot bir öğretmen maaşı ediyor.
Bir de paranın değerinden daha vahim bir durum var.
O 5 bin liranın üzerinde Osman Şıklar ve Yavuz Canevi’nin imzası vardı. İkisini de araştırdığınızda göreceksiniz ki adlarına leke getirecek bir şey yapmamışlar.
Oysa şimdiki 200 liraların üzerinde imzası olan Erkan Kilimci fon krizinde tutuklandı. Emrah Şener Bankalararası Kart Merkezi soruşturmasında 2025 yılında tutuklandı ve adli kontrolle tahliye edildi. Şahap Kavcıoğlu ise fon soruşturması kapsamında ortaya atılan iddialardan sonra görevden affını istedi.
Bir de Taha Çakmak var ki o da 5 ve 50 liralarda imzası olan isim.
O da fon soruşturmasında tutuklanan isimlerden.
Türk lirasının kötü kaderine bakar mısınız?
Hem değerini kaybediyor hem üzerinde imzası olan insanlar yolsuzluk soruşturmalarına konu oluyor.
Bir dönem ve bir para birimi düşünün ki banknotlarında imzası olan dört kişi birden yolsuzlukla suçlansın.
Ne acı değil mi?
Bu Bir İlandır
