Fon skandalının ardından Borsa İstanbul'da yaşanan değer kaybının boyutları, gösterge endeks BIST 100'ün çok ötesine geçti. Ekonomist İbrahim Kahveci'nin paylaştığı grafiğe göre, BIST 100 endeksindeki düşüş yüzde 24,4 seviyesindeyken BIST Ana Endeksi'ndeki kayıp yüzde 62,7'ye ulaştı. Kahveci, büyük şirketlerin endeksteki ağırlığının piyasadaki gerçek tahribatı perdelediğini belirterek, BIST Ana Endeksi'nin eski seviyesine dönebilmesi için yüzde 168 yükselmesi gerektiğine dikkat çekti.
Türkiye'de yatırım fonları üzerinden gerçekleştirildiği iddia edilen usulsüz işlemlere ilişkin soruşturma genişlerken, Borsa İstanbul'daki sert düşüşün şirketler üzerindeki etkisini ortaya koyan yeni bir değerlendirme gündeme geldi. KARAR yazarı ve ekonomist İbrahim Kahveci, sosyal medya hesabından paylaştığı grafikle BIST 100 endeksi ile BIST Ana Endeksi'nin (XBANA) performanslarını karşılaştırdı.
2 Kasım'daki gün içi fiyatlarını esas alan değerlendirmede, Türkiye'nin büyük şirketlerinin ağırlıkta olduğu BIST 100 ile Ana Pazar'da işlem gören şirketlerden oluşan XBANA arasında dikkat çekici bir ayrışma olduğu görüldü.
Kahveci'nin hesaplamasına göre BIST 100'deki kayıp yüzde 24,4'e ulaşırken XBANA'daki düşüş yüzde 62,7'yi buldu.
ASIL KAYIP BÜYÜK ŞİRKETLERİN DIŞINDA YAŞANDI
Kahveci, BIST 100 endeksinin borsadaki şirketlerin tamamının yaşadığı değer kaybını yansıtmadığını belirterek, özellikle Ana Pazar'daki şirketlerde çok daha sert düşüşler görüldüğüne dikkat çekti.
BIST 100 endeksinin ağırlıklı olarak büyük ve yüksek işlem hacmine sahip şirketlerden oluştuğunu hatırlatan Kahveci, paylaştığı grafikte Ana Pazar hisselerinin çok daha ağır kayıplar yaşadığını ortaya koydu.
Grafikte 392 şirketin fiyatından hesaplandığı belirtilen BIST Ana Endeksi'nin, 2026 yılındaki yükselişinin ardından sert biçimde gerileyerek Aralık 2023 seviyelerine döndüğü görülüyor.
Kahveci'nin değerlendirmesine göre, borsanın büyük şirketler dışındaki bölümünde yaşanan kayıplar, gösterge endeksteki düşüşün çok üzerinde bulunuyor.
YÜZDE 62,7'LİK KAYBI TELAFİ ETMEK İÇİN YÜZDE 168 YÜKSELİŞ ŞART
Kahveci, borsadaki düşüşün gerçek boyutunu anlatmak için kayıpların geri kazanılması amacıyla gereken yükseliş oranlarını da hesapladı. Buna göre yüzde 24,4 düşen BIST 100 endeksinin eski seviyesine ulaşabilmesi için yaklaşık yüzde 32,3 yükselmesi gerekiyor.
BIST Ana Endeksi'nde ise durum çok daha ağır. Yüzde 62,7 değer kaybeden endeksin önceki seviyesine dönebilmesi için yüzde 168 yükselmesi gerekiyor.
Bunun nedeni, sert düşüşlerin ardından aynı oranda yükselişin kaybı telafi etmeye yetmemesi.
Örneğin 100 liralık bir hissenin yüzde 62,7 değer kaybetmesi halinde fiyatı 37,30 liraya düşüyor. Bu hissenin yeniden 100 liraya ulaşabilmesi için yaklaşık yüzde 168 değer kazanması gerekiyor.
Kahveci'nin vurguladığı bu fark, özellikle sert düşüş yaşayan şirketlerin yatırımcıları açısından kayıpların telafi edilmesinin ne kadar güçleştiğini gösteriyor.
ANA ENDEKS ARALIK 2023 SEVİYESİNE GERİLEDİ
Kahveci'nin karşılaştırmasında dikkat çeken bir diğer ayrıntı, BIST Ana Endeksi'nin yaklaşık üç yıl önceki seviyelere dönmesi oldu. Paylaşılan grafiğe göre XBANA, Aralık 2023'te bulunduğu düzeye kadar geriledi.
O tarihte BIST 100 endeksi yaklaşık 7.400 puan seviyesinde işlem görüyordu.
Kahveci, bu verilerden hareketle büyük ve köklü şirketlerin borsanın genel görünümündeki olumsuz tabloyu hafiflettiğini savundu.
Kahveci, 3 Kasım tarihli KARAR yazısında da aynı değerlendirmeyi sürdürerek, "AK Parti öncesi büyük şirketler sayesinde borsa endeksimiz çok düşmemiş görünüyor. Oysa durum hiç öyle değil" ifadelerini kullandı.
Kahveci'ye göre büyük şirketlerin sağladığı destek olmasaydı, borsadaki değer kaybı gösterge endekse çok daha ağır biçimde yansıyacaktı.
"BUGÜN BORSAMIZ 2008-2009 KÜRESEL KRİZİNİ FİYATLIYOR"
Kahveci, Ana Pazar hisselerinin Aralık 2023 seviyelerine gerilemesini dolar bazında da değerlendirdi. Aralık 2023'te BIST 100'ün yaklaşık 7.400 puan seviyesinin 250 dolara karşılık geldiğini hatırlatan Kahveci, aynı endeks seviyesinin bugünkü döviz kuru üzerinden hesaplandığında 150 doların altına gerilediğine dikkat çekti.
2008-2009 küresel finans krizi sırasında Borsa İstanbul'un dolar bazında 125-175 dolar aralığında fiyatlandığını belirten Kahveci, mevcut görünümün o dönemdeki ağır kayıplarla benzerlik taşıdığını savundu.
Kahveci, paylaşımında şu değerlendirmeyi yaptı:
"Bakınız 2008-2009 küresel krizde borsamızın kriz fiyatlaması 125-175 dolar aralığıydı. Bugün aslında borsamız 2008-2009 küresel krizini fiyatlıyor. O kadar ağır çökmüşüz."
Bu karşılaştırma, XBANA'daki değer kaybının BIST 100'ün geçmiş dolar bazlı seviyeleriyle ilişkilendirildiği varsayımsal bir hesaplamaya dayanıyor.
FON SKANDALI SONRASI PİYASALARDAKİ KAYIP DERİNLEŞTİ
Eylül ayında yatırım fonlarında başlayan kriz, sermaye piyasalarında geniş çaplı bir satış baskısını beraberinde getirdi. Bazı fonların yatırımcıların geri ödeme taleplerini karşılayamaması üzerine yedi portföy yönetim şirketine bağlı 131 fonun tasfiyesine karar verilmiş, 455 binden fazla yatırımcı süreçten etkilenmişti.
BIST 100 endeksi 11 Eylül'de 14.467 puan seviyesindeyken 30 Ekim'de 10.760 puana kadar geriledi. Endeks, yedi haftayı üst üste düşüşle tamamladı.
2 Kasım'da ise BIST 100 yüzde 1,88 yükselerek günü 10.961,67 puandan kapattı. Ancak bu toparlanma, önceki haftalarda yaşanan kaybın sınırlı bir bölümünü telafi edebildi.
Kahveci'nin paylaştığı grafik, özellikle Ana Pazar şirketlerinde değer kaybının BIST 100'de görülen düşüşten çok daha yüksek olduğunu ortaya koydu.
