Hain Darbe Girişimindeki Er ve Askeri Öğrencilerin Durumu Ne olacak

15 Temmuz'da TRT'yi basan 14 er, müebbet aldıkları davada nasıl tahliye oldu?

GÜNCEL 21.07.2020, 13:03 23.08.2020, 05:29
Hain Darbe Girişimindeki Er ve Askeri Öğrencilerin Durumu Ne olacak

Yargıtay 16. Ceza Dairesi, emre uyarak TRT baskınında görev alan ve müebbet hapis cezasına çarptırılan 14 er hakkında ‘ceza verilmesine yer olmadığına’ ve tahliyelerine karar verdi. Peki Yargıtay'a göre hangi faaliyetler 'darbeye iştirak' sayılıyor.

15 TEmmuz darbe girişimi ile ilgili görülen davalarda verilen kimi cezalar ve beraat-tahliye kararları kafa karışıklığına neden oluyor.

Hürriyet yazarı Sedat Ergin, "Hangi faaliyet darbedir, hangisi değildir?" başlıklı bugünkü yazısında, Yargıtay'ın darbe girişimi içinde yer alan askerlerin durumu ile ilgili verdiği mesal kararı ve karar neticesinde alınan kimi kararlarda uygulanan kriterleri aytınrıları ile yazdı.

Sedat Ergin'in darbe girişimi yargılamaları ile ilgili kafa karışıklığını gidermekte oldukça faydalı olacak yazısı şöyle:

15 Temmuz kalkışmasından sonra darbecilerin adalet önünde hesap vermeleri aşamasına geçilip soruşturmalar ve ardından yargılamalar başladığında özellikle ilk dönemde sancılı bir sürece girildi.

Darbe girişiminin yol açtığı olağanüstü koşullarda yanıt bulunması gereken pek çok soru belirdi, uygulamada, benimsenen yargı pratiklerinde bir dizi problemli durum ortaya çıktı.

Örneğin, suçüstü yakalanan darbecilerle suç kastı taşımadıkları halde salt verilen emirleri yerine getirdikleri için kendilerini birden darbe faaliyetinin ortasında bulan askerler birbirinden nasıl ayırt edilecekti? Darbecilerin hazırladıkları görevlendirme belgelerinde adı geçen askerlerin hepsi darbeci mi kabul edilecekti? Birliğinin başına giden, darbeye katılmayan ama o geceki hareket tarzları nedeniyle kendilerinden bir şekilde şüphe duyulan bazı komutanlara ne gibi bir işlem yapılacaktı?

Aradan dört yıl geçtikten sonra şimdi geriye dönüp baktığımızda, o dönemde savcıların, tutuklama kararlarını veren hâkimlerin ve özellikle birinci derece mahkemelerin sıkça ‘maksimalist’ bir anlayışla hareket ettiklerini, darbecilik suçlamasına geniş bir şekilde başvurulduğunu görüyoruz. Bu çerçevede, örneğin emirle sahaya sürülen erler de darbecilikle suçlanmış ve 16 Temmuz günü kendilerini demir parmaklıklar arkasında bulmuşlar, sonuçta büyük mağduriyetler yaşanmıştır.

Ancak yargılamaların başlamasıyla birlikte mahkemelerden beraat kararları da çıkmaya başlamıştır. Çok sancılı bir süreç izlemekle birlikte kalkışmanın dördüncü yıldönümünü geride bırakırken artık istinaf (bölge adliye mahkemeleri) ve ağırlıklı olarak da temyiz (Yargıtay) aşamasında anlamlı sayıda beraat ve tahliye kararlarının çıkmasına tanıklık ediyoruz.

GÖREVLENDİRME BELGESİ YETERLİ DELİL Mİ?

Yargıtay’da darbe davalarına bakan 16. Ceza Dairesi’nin bu konuda attığı ilk adımlardan biri 14 Temmuz 2017 tarihinde aldığı kritik bir karardı. Daire, bu kararda, darbecilerin sıkıyönetim direktifine ek ‘görevlendirme listesi’nde ‘sıkıyönetim komutanı’ olarak atanmanın, tek başına darbe suçuna katılmanın delili olarak kabul edilmesinin mümkün olmadığı ölçütünü getirmişti. Birçok komutan salt isimleri –gıyaplarında- bu listede geçtiği için hapse atılmış, KHK’larla ordudan ihraç edilmişti. Bu karar, sınırlı sayıda da olsa bazı tutuklu sanıkların serbest bırakılmasının önünü açtı.

Soruşturma ve kovuşturma süreçlerinde sıkça karşılaşılan sıkıntılı konulardan biri, genellikle sanıkların neredeyse hepsine Türk Ceza Kanunu’nun 309’uncu maddesi çerçevesinde ‘anayasal düzeni değiştirmeye teşebbüs etme suçu’nun atfedilmesi, istisnalar olmakla birlikte mahkemelerin de genellikle mahkûmiyetlerle ilgili hükümleri bu madde üzerinden kurmalarıydı.

Buna karşılık Yargıtay kararlarında ‘darbe faaliyeti’ ile ‘darbe faaliyetine yardımcı olma’ fiilleri arasında ayrım gözeten bir çizgi yerleşmeye başladı.

Başından itibaren en çok tartışma yaratan meselelerden biri amirleri tarafından yanıltılarak darbe faaliyetine dahil edilen alt kademe askerlerin durumuydu. Uzman çavuşlar, erler ve askeri öğrencilerin durumu bu grupta özellikle dikkat çekiyordu.

DARBECİLER VE ONLARA YARDIM EDENLER...

Yargıtay 16. Ceza Dairesi’nin, 15 Temmuz’da TRT’nin İstanbul Harbiye binasının basılmasıyla ilgili davada geçen 18 Mart’ta verdiği karar, darbe davalarındaki suç kategorilerini hukuk sistematiği içinde detaylı bir şekilde tanımlaması bakımından bir referans metin olma özelliği taşıyor. Kararın önemi, ‘askeri disiplin’ faktörünü de dikkate alarak darbe kastının teşhis edilmesinde gözetilecek kriterlere açıklık getirmesinden de kaynaklanıyor.

Kararda, -sıfat konum ve rütbeleri ne olursa olsun- örgütsel koordinasyon ve iştirak iradesi gereğince ve işbölümü doğrultusunda amaca hizmet eden, katkı sunan, icrai hareketlerde bulunanlar “doğrudan fail” olarak nitelendiriliyor.

Mensubu olduğu örgütle kurduğu örgütsel faaliyet çerçevesinde planlama, hazırlık ve icra organizasyonundan haberdar olmak suretiyle verilen görevleri kabullenerek ülke çapındaki icra hareketleriyle ilgili bir değer taşıyan icra hareketlerini gerçekleştiren ya da görev paylaşımı bağlamında henüz sırası gelmemiş icra hareketleri için gerekli hazırlıkları yapanlar da bu suç yönünden “müşterek fail” olarak sorumlu tutuluyor.

Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 309’uncu maddesinde, darbe suçu tanımlanırken “Cebir ve şiddet kullanarak anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etme” fiilinden söz ediliyor. Yasa, bu suçta ‘cebir ve şiddet kullanma’ şartını arıyor. Cezası, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası.

Bir de “Doğrudan cebir ve şiddet içeren icrai hareket niteliğinde olmayan... Suç organizasyonu içinde işbölümü gereği olarak yapıldığı kanıtlanamayan, ancak suçun başlamasından sonra katılma iradesini ortaya koyan, zaman, nitelik ve yakın zarar tehlikesine yaptığı katkı itibarıyla bir bütün olarak darbenin icrasını kolaylaştırmaya yönelen hareketler” var...

Yargıtay 16. Ceza Dairesi, bu nitelikteki eylemlerin “Anayasa’yı ihlale teşebbüs suçuna yardımcı olma suçunu oluşturacağını” belirtiyor. TCK 39’uncu maddede bu suçun yaptırımı, 15 yıldan 20 yıla kadar hapis cezası.

EMRİ SORGULAMAYAN ASKERLERİN DURUMU

Peki darbeci komutanlarının verdikleri emirleri uygulayan astların durumu ne olacaktır?

Yargıtay 16. Ceza Dairesi, bu soruya yanıt ararken öncelikle ‘hatanın kaçınılmazlığına’ bakılması gerektiğini belirtiyor. Bu amaçla öncelikle, sorumlu tutulabilmeleri bakımından emri uygulayanlar hakkında ‘eylemin haksızlığını algılamaları, davranışlarını bu algılama doğrultusunda yönlendirmeleri’ konusunda bir değerlendirme yapılması isteniyor. “Bu değerlendirmeler yapılırken, askeri hiyerarşinin en altında yer alan erler ile rütbeli personelin, ‘ast’ kavramına bağlanan hukuki sonuçlar bakımından aynı değerlendirmeye tabi tutulamayacağının gözetilmesi” gereği vurgulanıyor. Bu çerçevede karşımıza iki kategori çıkıyor.

A) İşlediği fiilin haksızlık teşkil ettiğini bilmesine rağmen bunun hukuka aykırılığını değerlendirmede kaçınılmaz bir yanılgıya düşenler... Sanık hakkında bu kanaat oluşursa, “Yetkili amir tarafından verilen ve yerine getirilmesi görev gereği zorunlu olan, hizmete ilişkin emrin ifasının (TCK madde 24) maddi şartlarında” TCK’nın aradığı ‘kasıt’ unsuru ortadan kalkmış oluyor. 16. Ceza Dairesi, bu durumda sanığın ‘beraatına’ karar verilmesi gerekeceğini belirtiyor.

B) İşlediği fiilin haksızlık oluşturduğunu bilen, ancak emrin ifasında “Askeri hiyerarşi içinde mutlak itaat ve emrin muhtevasını sorgulayamama ilkeleri” sonucu kaçınılmaz bir yanılgıya düşenler... Yargıtay, bu durumdaki sanıklar hakkında Ceza Muhakemeleri Kanunu çerçevesinde (madde 223/3-d) “Kusurluluğu ortadan kaldıran hataya düştükleri” görüşünden hareketle ‘ceza verilmesine yer olmadığına’ karar verilmesi gerektiğini vurguluyor.

Yargıtay 16. Ceza Dairesi, söz konusu kararında emre uyarak TRT baskınında görev alan ve müebbet hapis cezasına çarptırılan 14 er hakkında ‘ceza verilmesine yer olmadığına’ ve tahliyelerine karar vermiştir. Erlerin durumu kararda ‘B kategorisi’ olarak nitelendirdiğimiz tanıma girmektedir.

Kaynak Gerçek Gündem

Yorumlar (0)
1
hafif kar yağışlı
Namaz Vakti 17 Ocak 2021
İmsak 06:49
Güneş 08:19
Öğle 13:19
İkindi 15:47
Akşam 18:09
Yatsı 19:34
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 17 35
2. Fenerbahçe 17 35
3. Gaziantep FK 18 34
4. Galatasaray 17 33
5. Alanyaspor 18 30
6. Hatayspor 17 28
7. Karagümrük 18 27
8. Trabzonspor 18 27
9. Antalyaspor 19 25
10. Sivasspor 18 23
11. Başakşehir 18 23
12. Konyaspor 18 22
13. Göztepe 18 22
14. Kasımpaşa 17 22
15. Malatyaspor 17 21
16. Rizespor 17 21
17. Gençlerbirliği 18 19
18. Kayserispor 18 16
19. Ankaragücü 17 15
20. Denizlispor 17 14
21. Erzurumspor 18 13
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 17 36
2. Leicester City 18 35
3. Liverpool 17 33
4. Man City 16 32
5. Everton 17 32
6. Tottenham 17 30
7. Chelsea 18 29
8. Southampton 18 29
9. West Ham 18 29
10. Aston Villa 15 26
11. Arsenal 18 24
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 18 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 17 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 17 12
19. West Bromwich 18 11
20. Sheffield United 18 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 18 32
5. Real Sociedad 19 30
6. Sevilla 17 30
7. Granada 18 27
8. Celta de Vigo 18 23
9. Cádiz 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 17 21
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Deportivo Alaves 18 18
17. Real Valladolid 18 18
18. Elche 16 16
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12
Günün Karikatürü Tümü