Maliye’nin yapay zeka destekli denetimlerle kestiği trilyonluk cezalar, vatandaşın ödeme gücüne çarpınca bütçede "tahsilat şoku" yaşandı. 1 trilyon lirayı aşan devasa bir gelir görünmesine rağmen, vergi cezalarında tahsilat oranının yüzde 1,5’ta çakılı kalması, bütçe açığını kapatamadı.
Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından paylaşılan 2026 yılı ilk çeyrek verileri, kamu maliyesindeki en temel sorunun yüksek cezalar değil, bu cezaların kasaya girmemesi olduğunu kanıtlıyor. Mart sonu itibarıyla bütçe 420 milyar lira açık verirken, eğer sadece vergi cezaları kaleminde biriken alacaklar etkin bir şekilde tahsil edilebilseydi, bütçenin açık vermek yerine 200 milyar lira civarında fazla vereceği görülüyor.
TAHSİLAT ORANI YÜZDE 1,5'DA KALDI
Ekonomim'den Hüseyin Gökçe'nin haberine göre; geçmiş yıllardan devreden tutarlarla birlikte toplam para cezası alacağı 1 trilyon 95 milyar liraya ulaşmış durumda; ancak bu devasa rakamın sadece 67 milyar lirası, yani yüzde 6,2’si tahsil edilebildi. Bu tablo, kağıt üzerinde milyarlarca liralık gelir görünmesine rağmen vatandaşın ödeme gücünün bu yükü karşılamakta zorlandığını ortaya koyuyor.
Cezaların alt kalemlerine bakıldığında, trafik cezalarının tahsilat konusunda diğer kalemlere göre daha başarılı olduğu dikkat çekiyor. Yılın başında yüzde 11,9 olan trafik cezası tahsilat oranı, Mart ayı sonunda yüzde 28,6’ya kadar yükseldi. Buna karşılık, yapay zeka destekli denetimlerle hızla artan ve 624,8 milyar liraya ulaşan "diğer vergi cezaları" kaleminde tahsilat oranı yüzde 1,5 gibi oldukça sembolik bir seviyede kalarak bütçeye beklenen katkıyı sağlayamadı.
Öte yandan Bakanlığın Mart ayı verilerinde yaptığı bir "hata düzeltmesi" de ilginç bir detayı ortaya çıkardı. Sabah saatlerinde 530,7 milyar lira olarak duyurulan üç aylık bütçe açığı, öğleden sonra yapılan revizeyle 110 milyar lira birden azalarak 420 milyar liraya geriledi ve bu güncelleme Şubat ayı bütçesini bir anda açıktan fazlaya taşıdı.
KONUT SATIŞI GERİLEDİ
Gayrimenkul tarafında ise denetimlerin meyvelerini verdiği görülüyor. Konut satış adetleri 115 binden 113 bine gerileyerek hafif bir düşüş yaşasa da tapu harcı gelirleri geçen yılın aynı dönemine göre %78 oranında devasa bir artış göstererek 55 milyar liraya ulaştı.
Satışların azalmasına rağmen gelirin bu denli artması, Maliye’nin konutların gerçek değerleri üzerinden beyan edilmesi konusundaki sıkı takibinin sonuç verdiğini gösteriyor. Aynı dönemde pasaport ve trafik harçlarında da %30 civarında artışlar yaşanırken, bütçe disiplini kağıt üzerindeki alacaklardan ziyade gayrimenkul ve harçlar gibi doğrudan tahsil edilen kalemlerle ayakta tutulmaya çalışılıyor.