24-27 Mayıs 2026 tarihleri arasında 2 bin 275 kişiyle CATI ve CAWI yöntemleriyle yapılan araştırmada, Ekrem İmamoğlu, Mansur Yavaş, Özgür Özel ve Kemal Kılıçdaroğlu’nun Erdoğan karşısındaki ikinci tur performansları ayrı ayrı ölçüldü.

ERDOĞAN’A KARŞI EN YÜKSEK FARK MANSUR YAVAŞ’TA

Araştırmaya göre Recep Tayyip Erdoğan karşısında en yüksek oy oranına ulaşan isim Mansur Yavaş oldu.

Kararsız, fikri olmayan ve protesto oylar dağıtıldıktan sonra Mansur Yavaş’ın oy oranı yüzde 59,03 olarak ölçüldü. Erdoğan ise aynı senaryoda yüzde 40,97’de kaldı.

Bu sonuçla Yavaş, Erdoğan karşısında 18,06 puanlık fark yakaladı.

Kararsız ve protesto oylar dağıtılmadan önceki tabloda ise Mansur Yavaş yüzde 47,67, Erdoğan yüzde 33,09 aldı. Bu senaryoda kararsız/fikrim yok oranı yüzde 7,88, protesto oy oranı ise yüzde 11,36 olarak ölçüldü.

İMAMOĞLU ERDOĞAN’IN 11,8 PUAN ÖNÜNDE

Ekrem İmamoğlu’nun Erdoğan karşısındaki ikinci tur senaryosunda da muhalefet adayı önde çıktı.

Kararsızlar, fikri olmayanlar ve protesto oylar dağıtıldıktan sonra İmamoğlu yüzde 55,90’a ulaşırken, Erdoğan yüzde 44,10’da kaldı. Böylece İmamoğlu’nun Erdoğan karşısındaki farkı 11,80 puan oldu.

Dağıtılmamış tabloda ise İmamoğlu yüzde 45,51, Erdoğan yüzde 35,91 oy aldı. Aynı senaryoda kararsız/fikrim yok oranı yüzde 8,25, protesto oy oranı ise yüzde 10,33 olarak kaydedildi.

ÖZGÜR ÖZEL DE ERDOĞAN’IN ÖNÜNDE

Gündemar’ın araştırmasında CHP Genel Başkanı Özgür Özel’in Erdoğan karşısındaki ikinci tur performansı da ölçüldü.

Kararsız ve protesto oylar dağıtıldıktan sonra Özel yüzde 52,73, Erdoğan ise yüzde 47,27 oy aldı. Bu tabloda Özel’in Erdoğan karşısındaki farkı 5,46 puan oldu.

Kararsızlar dağıtılmadan önceki senaryoda Özgür Özel yüzde 41,27, Erdoğan yüzde 37,00 seviyesinde ölçüldü. Bu tabloda kararsız/fikrim yok oranı yüzde 8,86, protesto oy oranı ise yüzde 12,87 olarak açıklandı.

KILIÇDAROĞLU SENARYOSUNDA ERDOĞAN AÇIK FARKLA ÖNDE

Karar'ın haberine göre, Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri Kemal Kılıçdaroğlu senaryosunda ortaya çıktı.

Kılıçdaroğlu’nun Erdoğan’a karşı ikinci tur adayı olduğu senaryoda, kararsız ve protesto oylar dağıtılmadan önce Erdoğan yüzde 38,49, Kılıçdaroğlu yüzde 14,17 oy aldı. Bu tabloda protesto oy oranı yüzde 38,22, kararsız/fikrim yok oranı ise yüzde 9,12 olarak ölçüldü.

Kararsızlar, fikri olmayanlar ve protesto oylar dağıtıldıktan sonra ise Erdoğan yüzde 73,09’a yükseldi. Kılıçdaroğlu’nun oy oranı yüzde 26,91’de kaldı.

Bu senaryoda Erdoğan’ın Kılıçdaroğlu karşısındaki farkı 46,18 puan oldu.

ADAYLARA GÖRE İKİNCİ TUR TABLOSU

Kararsız, fikri olmayan ve protesto oylar dağıtıldıktan sonra ikinci tur senaryoları şöyle oluştu:

• Mansur Yavaş: yüzde 59,03
• Recep Tayyip Erdoğan: yüzde 40,97
• Fark: Yavaş +18,06

• Ekrem İmamoğlu: yüzde 55,90
• Recep Tayyip Erdoğan: yüzde 44,10
• Fark: İmamoğlu +11,80

• Özgür Özel: yüzde 52,73
• Recep Tayyip Erdoğan: yüzde 47,27
• Fark: Özel +5,46

• Kemal Kılıçdaroğlu: yüzde 26,91
• Recep Tayyip Erdoğan: yüzde 73,09
• Fark: Erdoğan +46,18

MUHALEFETİN ADAY ETKİSİ BELİRLEYİCİ GÖRÜNÜYOR

Araştırma, cumhurbaşkanlığı ikinci tur senaryolarında muhalefetin aday tercihinin sonucu doğrudan etkileyebileceğini ortaya koydu.

Mansur Yavaş ve Ekrem İmamoğlu senaryolarında Erdoğan karşısında çift haneli fark oluşurken, Özgür Özel’in de daha dar bir farkla önde olduğu görüldü.

Buna karşılık Kemal Kılıçdaroğlu’nun aday olduğu senaryoda protesto oy oranının çok yüksek çıkması ve dağıtım sonrası Erdoğan’ın açık ara öne geçmesi, muhalefet seçmeninin aday tercihlerine güçlü biçimde tepki verdiğini gösteren en dikkat çekici veri oldu.

YENİ PARTİ SENARYOSU DA ÖLÇÜLDÜ

Gündemar araştırmasında, Kemal Kılıçdaroğlu’nun CHP’nin başında kaldığı; Özgür Özel, Ekrem İmamoğlu ve Mansur Yavaş’ın ise CHP’den ayrılarak yeni parti kurduğu varsayımıyla milletvekili seçimi senaryosu da soruldu.

Kararsızlar, fikri olmayanlar ve protesto oylar dağıtıldıktan sonra bu senaryoda yeni parti yüzde 35,65 ile birinci sırada yer aldı.

AK Parti yüzde 28,79 ile ikinci olurken, DEM Parti yüzde 7,32, CHP yüzde 5,61, MHP yüzde 5,15, Zafer Partisi yüzde 4,66, İYİ Parti yüzde 4,42 olarak ölçüldü.

Bu tablo, CHP’de yaşanan liderlik ve mutlak butlan tartışmalarının yalnızca parti içi dengeleri değil, cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçim senaryolarını da doğrudan etkileyebileceğini gösterdi.

BANKACILIK SEKTÖRÜ BORÇLANMADA ÖNE ÇIKTI

Bankalar kaynaklı kısa vadeli dış borçlar, aylık bazda yüzde 5,8 artarak 75,5 milyar dolara ulaştı. Bu kalemdeki artışta yurt dışı finansman koşullarındaki değişim ve mevduat hareketleri etkili oldu.

Yurt içi bankaların yurt dışından sağladığı kısa vadeli kredi ve menkul kıymet yükümlülükleri 8,7 milyar dolar olarak kaydedildi. Yurt dışı yerleşik bankaların Türkiye’deki mevduatı ise yüzde 6,7 artışla 18,6 milyar dolara çıktı.

DİĞER SEKTÖRLERDE DE ARTIŞ GÖRÜLDÜ

Banka dışı kesimin kısa vadeli dış borcu yüzde 2,8 artarak 71,4 milyar dolar seviyesine yükseldi. Dış ticaret kaynaklı ticari krediler 64,4 milyar dolar olurken, nakit kredi yükümlülükleri ise yüzde 19,6’lık artışla 7 milyar dolara çıktı.

MEVDUAT YÜKÜMLÜLÜKLERİ YÜKSELDİ

Karar'ın haberine göre, Kısa vadeli dış borç kapsamında mevduat yükümlülükleri 66,8 milyar dolara yükseldi. Kredi ve menkul kıymet yükümlülükleri ise 74,9 milyar dolar seviyesine ulaştı.

DÖVİZ DAĞILIMINDA DEĞİŞİM

Borç stokunun para birimi dağılımında doların payı yüzde 34,8, euronun payı yüzde 26,7, Türk lirasının payı yüzde 24,5, diğer döviz türlerinin payı ise yüzde 14 olarak kaydedildi. Veriler, TL ve alternatif dövizlerin payında artış olduğunu ortaya koydu.

REKOR SEVİYEYE İŞARET EDEN TABLO

TCMB verileri, vadesine kısa süre kalan dış borçlarda yükselişin sürdüğünü ve toplam stokun tarihi seviyelere ulaştığını gösterdi. Uzmanlar, küresel finansal koşulların ve borçlanma maliyetlerinin bu görünüm üzerinde etkili olduğunu belirtiyor

KASAPLARDAKİ ET FİYATINI TETİKLEME KORKUSU

Tarım Bakanlığı bünyesindeki ESK, dar gelirlinin kırmızı ete ulaşımını kolaylaştırmak üzere PERDER üyesi marketlerle bir anlaşma yaparak ithal etin daha düşük fiyattan satılmasını sağlıyordu. Kırmızı et piyasasını dengelemek için Ağustos 2025'ten bu yana kıyma ve kuşbaşı fiyatları sabit tutuluyordu. Ancak hafta başı yapılan zamla birlikte kıymanın kilosu yüzde 24 artışla 600 liraya çıkarken 1 kilogram kuşbaşı etin kilosu da 650 liraya ulaştı. Uzmanlar, yapılan zammın, kasaplarda ve anlaşmalı olmayan mağazalardaki kırmızı et fiyatlarını da tetikleyeceğini belirtti.

KAYYUMA MAHKEME FRENİ

Soruşturma kapsamında haklarında kayyum kararı verilen Gedik Piliç, Erpiliç, Keskinoğlu ve Lezita'nın yaptığı itirazları değerlendiren mahkeme, kayyum tedbirinin kaldırılmasına hükmetti.

BEYAZ ETE KAYYUM KIRMIZI ETE ZAM

Karar'ın manşetinde yer alan habere göre, Beyaz et sektörüne ‘fahiş fiyat’ gerekçesiyle kayyum ve gözaltı operasyonları yapılırken, Et ve Süt Kurumu, kırmızı ete yüzde 24 ila 28 arasında zam uyguladı. Vatandaşa ucuz et sağlamak amacıyla Tarım Bakanlığı’na bağlı olarak faaliyet gösteren kurumun kararına ‘Bu ne perhiz bu ne lahana turşusu’ yorumları yapıldı. Dikkat çeken nokta ise kararın kırmızı et ithalat maliyetlerinde kayda değer bir artış yaşanmadığı dönemde alınması oldu.

Vatandaşın uygun fiyatla ete ulaşmasını sağlamak amacıyla faaliyet gösteren ve Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı Et ve Süt Kurumu (ESK), kırmızı et fiyatlarına yüzde 24 ila 28 arasında zam yaptı. Beyaz et sektörüne yönelik ‘fahiş fiyat’ gerekçesiyle kayyum ve gözaltı operasyonlarının gündemde olduğu günlerde gelen zam kararı, ‘Bu ne perhiz bu ne lahana turşusu’ yorumlarına neden oldu. ESK ile Perakendeciler Derneği (PERDER) üyesi marketler arasında yapılan protokol kapsamında vatandaşlara daha uygun fiyatla sunulan kırmızı ette yaklaşık bir yıldır değişmeyen fiyatlar güncellendi. Buna göre, daha önce kilogramı 485 liradan satılan kıyma 600 liraya yükselirken, kuşbaşı etin kilogram fiyatı da 650 lira oldu. Artış oranı ürüne göre yüzde 24 ile yüzde 28 arasında değişti. Dikkat çeken nokta ise zam kararının, kırmızı et ithalat maliyetlerinde kayda değer bir artış yaşanmadığı dönemde alınması oldu. Piyasada fiyat artışlarının gerekçesi olarak gösterilen maliyet baskısının bulunmadığı bir ortamda devletin kendi kurumu eliyle yapılan zam, tartışmaları beraberinde getirdi. Karar, beyaz et sektörüne yönelik sert müdahalelerin hemen ardından geldi.

ESK RANT ŞİRKETİNE DÖNÜŞTÜ

Geçtiğimiz günlerde Türkiye’nin yüzde 80’ini sırtlayan beyaz et firmalarına yönelik soruşturma başlatılmış, bazı şirketlere denetim kayyumu atanmış ve üst düzey yöneticiler hakkında işlem yapılmıştı. Ticaret Bakanlığı da market zincirlerine milyonlarca liralık idari para cezası kesmişti. Hükümet kanadı bir yandan gıda fiyatlarındaki artışlarla mücadele amacıyla özel sektöre yönelik denetim ve yaptırımları artırırken, diğer yandan Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı ESK’nın kırmızı ette yüksek oranlı fiyat artışına gitmesi kamuoyunda çelişki olarak değerlendirildi. Ekonomi çevreleri de tartışmaya dikkat çekti. Şenol Babuşcu, “Ucuz protein kaynağı olan beyaz ete müdahale edilirken vatandaşın çok daha ağır maliyetle tükettiği kırmızı et tarafında yaşananlara neden öncelik verilmedi?” sorusunu gündeme taşıdı. İnan Mutlu ise ESK’nın son yıllarda büyüyen mali yapısına işaret ederek, “İthalattan parayı vuran Et ve Süt Kurumu 2025’te İSO 500’de 18 sıra yükselerek en büyük 49’uncu sanayi kuruluşu oldu. Halk için kurulan Cumhuriyetin kurumları resmen iktidarın rant şirketlerine dönüştü” dedi. Öte yandan kulislerde ise beyaz et sektöründekine benzer şekilde kırmızı et üretimi ve ticareti yapan bazı firmaların da ‘fiyat manipülasyonu’ ve ‘haksız kazanç’ iddialarıyla incelemeye alındığı konuşuluyor. Gazeteci Barış Terkoğlu da organize perakende sektörünün büyük zincir marketlerine yönelik ayrı soruşturmaların sürdüğünü öne sürdü. Ancak tüm bu tartışmaların ortasında vatandaşın karşısına çıkan tablo değişmedi: Kırmızı ete ulaşım daha da zorlaştı.

MAHKEMEDEN FREN: 4 FİRMA İÇİN KARAR İPTAL EDİLDİ

Beyaz et sektörüne yönelik ‘fahiş fiyat’ iddiasıyla düzenlenen operasyonda şirketlere atanan denetim kayyımları yargıdan dönmeye başladı. Operasyon kapsamında denetim kayyımı atanan 13 tavuk eti üreticisi firma, kararın durdurulması için mahkemeye başvurdu. Başvuruları değerlendiren mahkeme; Gedik Piliç, Erpiliç, Lezita ve Keskinoğlu hakkında verilen denetim kayyımı ataması kararını durdurdu. Şirketlerin başvurularında, denetim kayyımı atamasının hukuka aykırı olduğu savunuldu. Operasyon kapsamında Türkiye’nin tanınan beyaz et markaları arasında yer alan Banvit, Akpiliç, Bakpiliç, Aşpiliç, Bupiliç, Erpiliç, Gedik Pazarlama, Hastavuk, Keskinoğlu, Şenpiliç, Orvital, Aypi ve Lezita’ya yönelik işlem yapılmıştı. Soruşturma kapsamında 32 yönetici gözaltına alınmış, şirketlere de denetim kayyımı atanmıştı. Adalet, İçişleri, Ticaret ve Hazine ve Maliye bakanlıklarının işbirliğiyle yürütülen süreçte, vatandaşların gıdaya makul fiyatlarla erişiminin devletin öncelikli sorumluluğu olduğu vurgulanmıştı. Sektör çevreleri, gıda fiyatlarıyla mücadelede denetim ve düzenleme yetkisinin kamu kurumlarına ait olduğunu ancak şirketlere kayyım atanmasının piyasa açısından tedirginlik yaratan bir adım olduğunu savundu. Ekonomistler ve sektör temsilcileri de tavuk eti fiyatlarındaki artışın genel gıda enflasyonunun altında kaldığına dikkat çekti.

Satın alma gücü paritesi, ülkeler arasındaki fiyat farklılıklarını ortadan kaldırarak ekonomik büyüklüklerin ve yaşam standartlarının karşılaştırılmasına imkan tanıyor. Eurostat’ın çalışmasında 27 AB ülkesi, İsviçre, Norveç ve İzlanda’nın yer aldığı EFTA ülkeleri ile Türkiye’nin de aralarında bulunduğu aday ülkeler değerlendirildi.

KİŞİ BAŞINA GELİRDE GERİLEME

AB ortalamasının 100 kabul edildiği endekste Türkiye’nin 67 puanlık değeri, Avrupa ortalamasının oldukça altında kaldı. Karşılaştırmada en yüksek kişi başına GSYH endeksi 239 ile Lüksemburg’da ölçülürken, onu 238 ile İrlanda takip etti. En düşük değer ise 36 ile Bosna-Hersek’te kaydedildi. Türkiye, 2024 yılında 72 olan endeks değerini 2025’te 67’ye düşürerek Avrupa ortalamasından daha da uzaklaştı.

Veriler, Türkiye’nin kişi başına gelir düzeyinin Bulgaristan ve Yunanistan’ın da gerisinde kaldığını gösterdi. Eurostat sıralamasında Türkiye, aday ülkeler arasında Karadağ’ın üzerinde yer alsa da AB ülkelerinin tamamına yakınının altında kaldı.

TÜKETİM DÜZEYİNDE DE DÜŞÜŞ YAŞANDI

Hanehalklarının satın aldığı mal ve hizmetlerin yanı sıra eğitim ve sağlık gibi kamu hizmetlerini de kapsayan kişi başına fiili bireysel tüketim endeksi, tüketicilerin refah düzeyini ölçmede daha uygun göstergelerden biri olarak kabul ediliyor. Türkiye’nin bu göstergedeki değeri 2024 yılında 71 iken 2025 yılında 70’e geriledi.

Karşılaştırmada en yüksek fiili bireysel tüketim düzeyi 145 ile Lüksemburg’da, en düşük değer ise 44 ile Bosna-Hersek’te görüldü. Türkiye’nin 70 puanlık seviyesi, Avrupa Birliği ortalamasının oldukça altında kalırken Yunanistan, Bulgaristan ve Letonya gibi ülkelerin de gerisinde yer aldı.

TÜRKİYE AVRUPA’NIN EN UCUZ ÜLKELERİ ARASINDA KALDI

Karar'ın haberine göre, Raporda yer alan fiyat düzeyi endeksi sonuçları ise Türkiye’nin Avrupa’ya kıyasla düşük fiyat seviyesini koruduğunu gösterdi. Türkiye’nin fiili bireysel tüketime ilişkin fiyat düzeyi endeksi 2024 yılında 51 iken 2025 yılında 52 oldu. Endeksin 100’ün altında olması, ilgili ülkenin karşılaştırıldığı ülke grubuna göre daha düşük fiyat seviyesine sahip olduğunu ifade ediyor.

Buna göre AB ülkelerinde 100 avroya satın alınabilen aynı mal ve hizmet sepeti Türkiye’de 52 avro karşılığı Türk lirası ile satın alınabiliyor. Başka bir ifadeyle Türkiye, gelir ve tüketim göstergelerinde AB ortalamasının gerisinde kalırken fiyat seviyeleri bakımından Avrupa’nın en düşük maliyetli ülkeleri arasında bulunmayı sürdürdü.

Veriler, Avrupa genelinde enflasyonda yeniden yukarı yönlü bir hareket yaşandığına işaret ederken, Türkiye yüzde 32,6’lık yıllık enflasyon oranıyla listedeki ülkeler arasında açık ara ilk sırada yer aldı.

TÜRKİYE İLE AVRUPA ARASINDAKİ FARK DİKKAT ÇEKTİ

Eurostat’ın HICP verilerine göre Türkiye’de yıllık enflasyon mayısta yüzde 32,6 oldu. Bu oran, AB ortalaması olan yüzde 3,3’ün yaklaşık 10 katına, Avro Bölgesi ortalaması olan yüzde 3,2’nin ise 10,2 katına karşılık geldi.

Türkiye’yi yüzde 9,7 ile Romanya, yüzde 6,3 ile Bulgaristan ve yüzde 5,1 ile Litvanya takip etti. Eurostat’ın raporunda da en yüksek enflasyonun Romanya, Bulgaristan ve Litvanya’da görüldüğü belirtildi. En düşük yıllık enflasyon ise yüzde 1,1 ile İsveç’te, yüzde 1,8 ile Danimarka ve Çekya’da kaydedildi.

Türkiye’nin yıllık enflasyonu ile ikinci sıradaki Romanya arasındaki fark 22,9 puana ulaştı.

AVRUPA EKONOMİLERİNDE GÖRÜNÜM

Karar'ın haberine göre, Mayıs ayında Almanya’da yıllık enflasyon yüzde 2,7, Fransa’da yüzde 2,8, İtalya’da yüzde 3,2 ve İspanya’da yüzde 3,6 olarak gerçekleşti. Hollanda’da oran yüzde 3,4, Polonya’da yüzde 3,3, Avusturya’da yüzde 3,7 oldu.

Veriler, Avrupa’nın en büyük ekonomilerinde enflasyonun genel olarak yüzde 4’ün altında kaldığını gösterdi.

ENFLASYONU HİZMETLER VE ENERJİ SÜRÜKLEDİ

Eurostat’ın analizine göre Avro Bölgesi’nde mayıs ayındaki yıllık enflasyona en büyük katkıyı hizmetler sektörü yaptı. Hizmetlerin yıllık enflasyona katkısı 1,61 puan olurken, enerji fiyatlarının katkısı 0,98 puan olarak hesaplandı. Gıda, alkol ve tütün ürünlerinin katkısı 0,36 puan, enerji dışı sanayi ürünlerinin katkısı ise 0,23 puan oldu.

Alt kalemlere bakıldığında Avro Bölgesi’nde enerji fiyatları yıllık bazda yüzde 10,8 artarken, hizmetlerde yıllık artış yüzde 3,5 olarak gerçekleşti. Buna karşılık gıda, alkol ve tütün grubundaki yıllık artış yüzde 1,9’a geriledi.

Mayıs ayında aylık bazda da Türkiye ilk sırada yer aldı. Eurostat verilerine göre Türkiye’de tüketici fiyatları bir önceki aya göre yüzde 1,7 arttı. Malta’da aylık enflasyon yüzde 1,4, İsveç’te yüzde 1,0, Romanya ve Güney Kıbrıs’ta yüzde 0,7 olarak ölçüldü.

AB ve Avro Bölgesi genelinde aylık enflasyon yalnızca yüzde 0,1 seviyesinde gerçekleşti. Almanya, Litvanya ve Polonya’da aylık bazda fiyatlar yüzde 0,1 gerilerken, Belçika’da düşüş yüzde 0,3 oldu.

Eurostat verilerine göre nisana kıyasla yıllık enflasyon 11 AB ülkesinde gerilerken, 16 ülkede yükseldi. Bu durum, Avrupa genelinde fiyat baskılarının yeniden güçlenmeye başladığına işaret etti.

Araştırmada, 2026 yılında uygulanan 28 bin 075 liralık asgari ücretin açlık sınırının altında kaldığı vurgulandı. BES-AR’a göre asgari ücret, 48 bin 619 liralık açlık sınırının yüzde 73,18 altında bulunuyor. Bu durumun çalışanların temel gıda ihtiyaçlarını karşılamakta dahi zorlandığını gösterdiği belirtildi.

GÜNLÜK SAĞLIKLI BESLENME MALİYETİ 1.620 LİRAYI AŞTI

Verilere göre dört kişilik bir ailenin sağlıklı ve dengeli beslenebilmesi için yapması gereken aylık gıda harcaması 48 bin 619 liraya ulaştı. Böylece günlük sağlıklı beslenme maliyeti 1.620 lirayı geçti.

Gıda harcamalarının yanı sıra giyim, konut, kira, elektrik, su, yakıt, ulaşım, eğitim ve sağlık gibi zorunlu giderlerin eklenmesiyle hesaplanan yoksulluk sınırı ise 119 bin 344 lira oldu.

YILLIK ARTIŞ YÜZDE 40’I AŞTI

Karar'ın haberine göre, Haziran ayında açlık sınırı bir önceki aya göre yüzde 1,20, yoksulluk sınırı yüzde 1,70 arttı. Geçen yılın aynı ayına göre açlık sınırındaki artış yüzde 37,91, yoksulluk sınırındaki artış ise yüzde 40,18 olarak hesaplandı.

Bekâr bir çalışanın yaşam maliyeti de yıllık bazda yüzde 46,79 artarak 77 bin 197 liraya yükseldi.

BARINMA MALİYETİ ÖNE ÇIKTI

BES-AR, özellikle büyükşehirlerde kamu emekçilerinin barınma giderlerinin maaşlar üzerindeki baskısına dikkat çekti. Araştırmada, birçok kamu emekçisinin kira ödemeleri için maaşının yüzde 75 ila 80’ini ayırmak zorunda kaldığı, bu nedenle bazı çalışanların öğrenci evi benzeri şekilde 3 ila 5 kişi birlikte yaşamak durumunda kaldığı ifade edildi.

CUMHURBAŞKANIMIZIN ARKASINDAYIZ

MHP Lideri Bahçeli'ye de erken seçim tartışmaları soruldu. Bahçeli, seçimlerin zamanında yapılması konusunda Beştepe ile aynı fikirde olduğunu vurguladı. MHP lideri, AK Parti çevrelerinde ‘Erdoğan'ın veliahtı’ olarak dillendirilen isimlere yönelik de açıklamada bulundu: Televizyonlardan takip ediyoruz. Değişik isimler yeni cumhurbaşkanı adayı olarak ortaya çıkıyor, onlar üzerinde tartışmalar ve hesaplamalar yapılıyor. Millet, seçimden önce seçime getirilmiş gibi gösterilmek isteniyor. Bu doğru değildir. Cumhurbaşkanımız görevdedir, biz de arkasındayız."

CUMHURBAŞKANI SEÇİMİ TAM ZAMANINDA OLACAK

Karar'ın manşetinde yer alan habere göre, MHP Lideri Bahçeli, Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Mehmet Uçum’un erken seçim tarihi önerisine ilişkin ‘Seçimlerin zamanında yapılması önemli... Yeni cumhurbaşkanı adayı olarak farklı isimler ortaya çıkıyor. Bu doğru değildir. Cumhurbaşkanımız görevdedir, biz de arkasındayız’ dedi.

MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, partisinin haftalık grup toplantısı sonrasında gazetecilerin sorularını yanıtladı. Bahçeli, ‘Siz ‘Ara seçim olmaz, seçimler zamanında yapılacak’ dediniz. Cumhurbaşkanı Başdanışmanı’ndan da 16 Nisan 2028 çıkışı geldi. Yeniden seçim tartışmasını nasıl değerlendiriyorsunuz” sorusuna şu yanıtı verdi: “Seçimlerin zamanında yapılması ile Cumhurbaşkanımızın danışmanının verdiği tarih arasında saat farkı dahi yoktur. Önemli olan seçimin zamanında yapılmasıdır. Şu an için tartışılan her konunun artık açıklığa kavuşarak Türkiye’yi istikrar içerisinde büyüten bir ülke yapısına kavuşturma zamanıdır. Onun için televizyonlarda yakinen takip ediyoruz. Değişik isimler yeni cumhurbaşkanı adayı olarak ortaya çıkıyor, onlar üzerinde tartışmalar ve hesaplamalar yapılıyor. Millet, seçimden önce seçime getirilmiş gibi gösterilmek isteniyor. Bu doğru değildir. Cumhurbaşkanımız görevdedir, biz de arkasındayız.”

İSRAİL KRİZ ÜRETEN MEKANİZMA

Bahçeli, grup toplantısında ise gündeme ilişkin değerlendirmelerde bulundu. İsrail’in günahsız sivilleri hedef alan, şehirleri harabeye çeviren, hastaneleri, okulları, ibadethaneleri, yardım noktalarını dahi savaş meydanına çeviren bir ölüm ve intikam makinesi siyasetine dönüştüğünü ifade eden Bahçeli, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve yönetiminin bölgenin huzuruna kasteden bir kriz üretim mekanizması olduğunu söyledi. Bahçeli, uluslararası kuruluşları da İsrail’e karşı sessiz kalmakla eleştirdi. Netanyahu’nun Cumhurbaşkanı Erdoğan’a ilişkin açıklamalarına tepki gösteren Bahçeli “Gazze’de çocukların cansız bedenleri toprağa verilirken, Filistinli esirlerinin onuru çiğnenirken, Batı Şeria’da toprak gaspı sürerken, Lübnan’da tarihi ve kültürel doku bombaların gölgesinde yerle bir olurken Türkiye’ye ahlak dersi vermeye kalkmak, Cumhurbaşkanımıza parmak sallamak; akıl karargahlarının teslim bayrağını çekmesidir” diye konuştu.

TURAN KORİDORU İSTİKBAL KAPISIDIR

MHP lideri, Zengezur Koridoru’nun önemine dikkati çekerek, şöyle konuştu: “Türk dünyasının batı ile doğu arasındaki stratejik irtibatı olan Zengezur hattı üzerinde ayrıca ve dikkatle durmak gerekir. Zengezur; Nahçıvan’ın ana vatan Azerbaycan’la bağını güçlendirecek, Türkiye’yi kardeş ülke Azerbaycan üzerinden Hazar’a, Hazar’ın ötesinden Türkistan’a ulaştıracak tarihi geçittir. Zengezur dedik ama artık adını doğru koyalım: Bu hat, Turan Koridoru’dur. Turan Koridoru; Kars’tan Türkistan bozkırlarına uzanan tarihi ve kültürel istikbal kapısıdır. Turan Koridoru, Türk ve Türkiye Yüzyılı’nın stratejik anahtarıdır. Türkiye, Türk dünyasına gönül köprüleriyle olduğu gibi demir yoluyla, kara yoluyla ve enerji hatlarıyla bağlanacaktır. Turan Koridoru açılacaktır.”

KALBİNİZİN KIBLESİ TÜRKİYE OLSUN

Gençlere de seslenen Bahçeli, şunları kaydetti: “Okuyacaksınız ve araştıracaksınız; çünkü cehaletin karanlığını ancak bilginin ışığında yırtarsınız. Düşüneceksiniz ve sorgulayacaksınız çünkü hakikate ulaşmanın yolu akıl etmekten geçer. Elbette dünyayı tanıyınız, güzel Türkçemizin yanına yabancı dil de ekleyiniz, başka ülkelerde ilim tahsil ediniz, laboratuvarlara giriniz, araştırmalar yapmaya gidiniz, kürsülerde sesimiz olunuz, sahalarda mücadele ediniz, uluslararası başarılar kazanınız. Fakat nereye giderseniz gidiniz, kalbinizin ve aklınızın kıblesi Türkiye olsun. İstikbalinizi başka milletlerin göklerinde aramayın. Sizler Mete Han’ın devlet nizamını, Attila’nın Avrupalının dizlerini titreten heybetini, Sultan Alparslan’ın Anadolu’yu yurt kılan azmini, Osman Gazi’nin Söğüt’te can bulup üç kıtaya yayılan muradını, Fatih Sultan Mehmed Han’ın 21 yaşında Avrupalıların atası olan Doğu Roma’yı dize getiren dehasını, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün yokluklardan bir devlet var eden ferasetini miras almış bir milletin evlatlarısınız. Bu miras omuzlarınızda bir yük değil; şereftir.”

"SONUÇLARI AKILALMAZ OLUR"

Trump, İran ile yürütülen sürece ilişkin, “Elimizde adil bir anlaşma var. Bu iyi bir anlaşma” dedi. İran’ın nükleer programına değinen Trump, “Bunu geliştirmeyecekler, satın almayacaklar ve onunla hiçbir şey yapmayacaklar. Yaparlarsa da, akılalmaz sonuçlara katlanmak zorunda kalırlar” ifadelerini kullandı.

Rejim değişikliği konusuna da değinen Trump, “Ben hiçbir zaman İran’da rejim değişikliğini önemsemedim” dedi.

"İSRAİL’İN BEYRUT'A SALDIRISINDAN HİÇ HOŞLANMADIM"

İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılarına ilişkin konuşan Trump, “Anlaşmayı imzalamamıza iki saat kala Lübnan’da, Beyrut’ta bir saldırı gerçekleşmesini doğru bulmadım. Bundan hiç hoşlanmadım. Kendisine de Netanyahu’ya açıkça söyledim; gerçekten hiç hoşlanmadım” ifadelerini kullandı.

Karar'ın haberine göre, Sivillerin zarar görmesine dikkat çeken Trump, “Bir kişiyi ararken her seferinde bir apartman binasını yıkmanız gerekmiyor; o binalarda çok sayıda insan yaşıyor ve hepsi Hizbullah mensubu değil” dedi.

"ERDOĞAN VE ŞARA SURİYE'Yİ TOPARLADI"

Suriye’ye ilişkin konuşan bulunan Trump, “Suriye’yi yöneten kişi, Cumhurbaşkanı Erdoğan ve bazı diğer isimlerle birlikte benim desteklediğim ve göreve gelmesinde etkili olduğum bir kişi. Şara, ülkeyi toparlama konusunda da olağanüstü bir iş çıkardı” dedi.

EN ÇOK KAZANDIRAN YATIRIM ARACI

Düşük maaşlarla ayakta kalmaya çalışan asgari ücretlinin kazancı 5 ayda enflasyon karşısında 4 bin 663 lira, en düşük emekli aylığı da aynı sürede 3 bin 322 lira eridi. Bütçeden faize giden kaynak ise günlük ortalamada 8 milyar liranın üzerine çıktı. Paradan para kazananlar aynı süreçte faizdeki her bir 100 lirası için bin 500 lira para aldı. TÜİK, mayıs ayı verileri en çok kazandıran yatırım aracının 'faiz' olduğunu açıkladı. Uzmanlar, üretmeden tüketen, borçla büyüyen, denk bütçeden uzaklaşan bir ekonomide faizin uzun bir süre daha düşmeyeceğini kaydetti.

VATANDAŞ ENFLASYONA YENİLDİ FAİZCİ KAZANDI

Karar'ın manşetinde yer alan habere göre, Üretmeden tüketen, borçla büyüyen ekonomide yüksek faiz, parası olanı daha da zenginleştirdi. Parasını faize yatıranlar her bir 100 lira için günde 10 liradan 5 ayda 1500 lira para aldı. Aynı süre içerisinde her yüz liralık verginin de 23 lira 81 kuruşu faize gitti. Bu süre zarfında asgari ücretlinin maaşı 4 bin 663 lira, emeklinin 3 bin 322 lira eridi. 5 ayda bütçeden yani vatandaşın alın terinden faize giden günlük tutar da 8 milyar liraya ulaştı.

Yılın dördüncü faiz kararını açıklayan ve arka arkaya 3 kez faizleri değiştirmeyerek yüzde 37’de tutan Merkez Bankası, faizcilerin ekmeğine yağ sürdü. Türkiye dünya sıralamasında da yüzde 37 faizle en yüksek faiz veren ikinci ülke olarak kayıtlara geçti. Sıralamada Venezuella yüzde 58.91 birinci olurken üçüncü sırada yüzde 35 ile Zimbabwe yer aldı. Yüksek faiz, Hazine borçlanmalarında da maliyetleri artırdı. Yapılan yeni borçlanmalarda oran yüzde 41’in üzerine çıktı. Böylece enflasyonla mücadelede yüksek faturalar ödemek zorunda kalan vatandaşın gelecek dönemde de emeğinin faize gideceği netleşti. Düşük maaşlarla ayakta kalmaya çalışan asgari ücretlinin maaşı 5 ayda enflasyon karşısında 4 bin 663 lira, en düşük emekli aylığı da aynı süre içerisinde 3 bin 322 lira eridi. Ocak-mayıs döneminde Hazine gelirleri 6 trilyon 426 milyar lira olurken, giderler 7 trilyon 537 milyar liraya yükseldi. Toplam nakit açığı 1 trilyon 108 milyar lirayı aştı. Böylece bütçeden faize giden kaynak günlük ortalamada 8 milyar liranın üzerine çıktı. Paradan para kazananlar ise kolunu kıpırdatmadan 5 ayda faizdeki her bir 100 lirası için 1500 lira para aldı. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Mayıs ayına ilişkin “finansal yatırım araçlarının reel getiri oranlarına göre de Mayıs’ta aylık en yüksek reel getiri, yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE) ile indirgendiğinde yüzde 0,35, tüketici fiyat endeksi (TÜFE) ile indirgendiğinde ise yüzde 1,38 oranlarıyla mevduat faizinde görüldü. Türkiye dünya sıralamasında da bu oranla 58.91 faiz veren Venezuella’dan sonra en yüksek faiz veren ülke oldu.

HAZİNE KASASINDAN GÜNLÜK 8 MİLYAR LİRA GİTTİ

Türkiye’nin merkezi yönetim bütçe gelirleri Mayıs’ta 1 trilyon 86,2 milyar lira, giderleri 1 trilyon 384,4 milyar lira olarak hesaplandı. Merkezi yönetim bütçesi, Mayıs’ta 298 milyar 223 milyon lira, Ocak-Mayıs döneminde de 1 trilyon 56 milyar 999 milyon lira açık verdi. Böylece bütçeden faize giden kaynak günlük ortalamada 8 milyar liraya yaklaştı. 2026 yılı merkezi yönetim bütçesinde faiz giderleri için toplam 2 trilyon 742 milyar lira ödenek ayrıldı. Söz konusu dönemde faiz için ödenen tutar 1 trilyon 262 milyar lira oldu. Aynı dönemde saniyede 406 bin 555 lira vergi öderken, bu ödediğimiz verginin saniyede 96 bin 781 lirası faize gitti. Yani her yüz liralık verginin 23 lira 81 kuruşu faize gitti. Bundan sonraki süreçte de kasadan faize 1 trilyon 480 milyar lira çıkacak. Bu paraların dar gelirli vatandaşın alın teriyle ödeneceğine vurgu yapan uzmanlar, AK Parti iktidarları döneminde faize ödenen toplam tutarın resmi bütçe raporları üzerinden yapılan hesaplamalara göre; bugünkü kur ve enflasyon değerine göre güncel karşılığının tam 27 trilyon 663 milyar Türk Lirası yani yaklaşık yaklaşık 600 milyar dolar olduğuna dikkat çekti. Ekonomistler de üretmeden tüketen, borçla büyüyen, denk bütçeden uzaklaşan bir ekonomide faizin düşmeyeceğini dile getirdi.

YÜK AZALMIYOR ARTIYOR

Borcu borçla kapatma telaşı içinde olan Hazine yılın ilk 5 ayında toplamda 12 sabit faizli senet ihalesi gerçekleştirdi. 11 ihalede oluşan faiz aralığı yüzde 33 ile yüzde 38,33 arasında oluştu. Son yapılan ihalelerde faizin giderek yükseldiği gözlendi. Haziran ayının ikinci haftasında yapılan ihalelerde ise oranların enflasyon hedefinin çok daha üzerinde olduğu gözlendi. Vadesi 2030 olan iki borçlanma ihalesinden birinin faizi yüzde 42,19 olurken değişken faizli tahvil ihalesinde faiz yüzde 46,28’e çıktı. Karar Ekonomi’ye konuşan ekonomistler bu verilerin enflasyonun daha da yukarıya çıkacağına işaret ettiğini dile getirdi. 3 yıllık enflasyon verilerine de değinen ekonomistler, “Haziran 2023-Mayıs 2024 dönemindeki resmi enflasyon yüzde 75,45 olmuştu. İkinci 12 aylık dönemin enflasyonu ise yüzde 35,41’e indi. Bu yılın mayıs ayı itibarıyla son 12 aydaki enflasyon ise pek değişmedi ve yüzde 32,61’de kaldı. Üç yılın birikimli toplamı da yüzde 215 oluyor. Özetle Türk halkına mutluluk diye vaat edilen oran, ine ine yüzde 40’tan yüzde 33’e indi, ama başlangıçta 100 olan genel fiyat düzeyi 315’e çıktı. Özetle ülkemiz son 3 yılda duman olmuş. Fiyat artış oranları yüzde 200 ile 700 arasında, bozuk madeni paraları geçtik, 10-20 liralar bile artık değersiz” ifadelerini kullandı.

Buna göre anlaşma, askeri operasyonların durdurulması, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması, İran’a yönelik bazı ekonomik kısıtlamaların gevşetilmesi ve nükleer başlıkta yeni müzakere sürecinin başlatılması üzerine kuruldu.

REJİM DEĞİŞİKLİĞİ GÜNDEMDE YOK

Taslakta dikkat çeken en önemli başlıklardan biri, İran’da rejim değişikliği hedefinin anlaşma metninde yer almaması oldu.

İran kaynaklarına göre ABD, İran’ın iç işlerine müdahale etmeme ve ülkenin egemenliğine saygı gösterme taahhüdünde bulundu.

Bu madde, savaş sürecinde zaman zaman gündeme gelen “rejim değişikliği” tartışmalarının anlaşma çerçevesinin dışında bırakıldığı anlamına geliyor.

Tahran açısından bu başlık, mutabakatın en önemli siyasi kazanımlarından biri olarak değerlendiriliyor.

NÜKLEER PROGRAM İÇİN NİHAİ KARAR YOK

Anlaşmanın en kritik başlığı olan İran’ın nükleer programı konusunda ise kesin bir çözüm ortaya konmuş değil.

Basına yansıyan bilgilere göre İran, nükleer silah üretmeyeceği veya edinmeyeceği yönündeki taahhüdünü yineliyor. Ancak uranyum zenginleştirme düzeyi, mevcut stokların akıbeti, tesislerin geleceği ve denetim mekanizmaları gibi en tartışmalı konular nihai anlaşmaya bırakılıyor.

Bu başlıkların 60 günlük yeni bir müzakere sürecinde ele alınması planlanıyor.

Dolayısıyla mevcut mutabakat, nükleer programı tamamen çözen bir anlaşmadan çok, savaşı durduran ve nükleer dosyayı sonraki teknik görüşmelere taşıyan geçiş metni niteliği taşıyor.

FÜZE PROGRAMINA DOKUNULMADI

Taslakta İran’ın balistik füze programına ilişkin doğrudan bir kısıtlama yer almadığı bildiriliyor.

İran’ın füze kapasitesi, ABD ve İsrail’in uzun süredir en çok itiraz ettiği başlıklardan biri olmasına rağmen, basına yansıyan maddelerde bu alanın müzakere kapsamı dışında bırakıldığı görülüyor.

Bu durum, Tahran’ın askeri caydırıcılık kapasitesini koruyarak masadan kalktığı yorumlarına neden oldu.

VEKİL GÜÇLER GÜNDEM DIŞI KALDI

Anlaşmada İran’ın bölgedeki silahlı müttefikleri ve vekil güçleriyle ilgili doğrudan bir düzenleme de bulunmadığı belirtiliyor.

Hizbullah, Irak ve Yemen’deki İran destekli gruplar ya da Suriye hattındaki milis yapılanmalarına ilişkin bağlayıcı bir madde yer almaması, mutabakatın kapsamını daraltan ancak İran açısından önemli bir alanı koruyan başlıklardan biri oldu.

Bu nedenle anlaşma, Washington açısından savaşı durdurma ve Hürmüz’ü açma hedefini öne çıkarırken, İran’ın bölgesel nüfuz ağını doğrudan masaya yatırmayan bir çerçeve sundu.

24-25 MİLYAR DOLARLIK VARLIK SERBEST KALACAK

Ekonomik başlıklar ise anlaşmanın İran açısından en dikkat çekici kazanım alanı oldu.

Taslakta, İran’ın dondurulmuş varlıklarının bir bölümünün serbest bırakılması öngörülüyor.

Farklı kaynaklarda tutar 24 ila 25 milyar dolar arasında aktarılırken, bu kaynağın doğrudan nakit transferleri, bölgesel ülkelerle finansal iş birliği ve kredi hatları üzerinden Tahran’ın erişimine açılacağı belirtiliyor.

İran kaynaklarına göre nihai müzakerelerin başlayabilmesi için bu varlıkların bir bölümünün önceden serbest bırakılması şart koşuluyor.

PETROL YAPTIRIMLARINDA GEVŞEME

Taslağa göre ABD, nihai anlaşmaya kadar İran’a yeni yaptırım uygulamamayı kabul ediyor.

Ayrıca İran’ın petrol satışı yapabilmesi ve enerji gelirlerine erişebilmesi için belirli süreli yaptırım muafiyetleri gündeme geliyor.

Bu madde, uzun süredir yaptırımlar nedeniyle enerji ihracatında zorluk yaşayan İran ekonomisi için kritik bir rahatlama anlamına geliyor.

Petrol, petrokimya ve ilgili ihracat kalemlerinde sağlanacak muafiyetler, Tahran’ın kısa vadeli döviz gelirlerini artırabilecek en önemli başlıklardan biri olarak öne çıkıyor.

300 MİLYAR DOLARLIK YENİDEN İMAR PLANI

Anlaşmanın en dikkat çeken maddelerinden biri de İran için hazırlanması öngörülen en az 300 milyar dolarlık yeniden imar ve kalkınma planı oldu.

İran kaynaklarında bu başlık, savaşın yarattığı ekonomik ve fiziki hasarın telafisi için oluşturulacak geniş kapsamlı bir yeniden yapılandırma programı olarak sunuluyor.

Bu planın ABD ve bölgesel müttefiklerin koordinasyonuyla hazırlanacağı, ayrıntılarının ise 60 günlük müzakere döneminde netleştirileceği belirtiliyor.

Söz konusu paket, bazı yorumlarda bir tür savaş sonrası tazminat veya telafi mekanizması olarak değerlendiriliyor.

HÜRMÜZ BOĞAZI YENİDEN AÇILACAK

Karar'dan Cansu Derebeyoğlu Asil'in haberine göre, Anlaşma taslağında Hürmüz Boğazı’nın ticari gemilere yeniden açılması da yer alıyor.

İran’ın Hürmüz’ü ticari geçişlere açması, ABD’nin ise İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırması öngörülüyor.

ABD ablukasının imza süreciyle birlikte kaldırılmaya başlanacağı ve 30 gün içinde tamamen sona erdirileceği aktarılıyor.

Ancak Hürmüz’ün nasıl ve hangi şartlarda açılacağı konusunda belirsizlikler sürüyor. İran kaynakları geçişin “İran düzenlemeleri” altında yapılacağını belirtirken, Batılı ülkeler serbest ve koşulsuz seyrüsefer güvencesi talep ediyor.

LÜBNAN DAHİL TÜM CEPHELERDE OPERASYONLARIN DURMASI

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif’in duyurusunda ve İran kaynaklı açıklamalarda, anlaşmanın Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirilmesini içerdiği belirtildi.

Bu madde, İsrail-Hizbullah hattında yaşanan son gerilimler nedeniyle kritik önem taşıyor.

Ancak İsrail’in anlaşma sürecine doğrudan taraf olmaması ve Lübnan’daki gelişmelerin ayrı bir askeri dengeye sahip olması, bu maddenin uygulamada nasıl işleyeceği konusunda soru işaretleri yaratıyor.

İŞTE 14 MADDELİK MUTABAKAT ZAPTI

İran’ın Mehr Haber Ajansı, ABD ile İran arasında varıldığı açıklanan mutabakat zaptının 14 maddeden oluştuğunu duyurdu. Ajansın yayımladığı metne göre mutabakatın öne çıkan maddeleri şöyle:

1. Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın derhal ve kalıcı olarak durdurulması.

2. ABD’nin İran’ın iç işlerine karışmama taahhüdünde bulunması ve İran İslam Cumhuriyeti’nin egemenliğine saygı göstermesi.

3. ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasını 30 gün içinde tamamen kaldırması.

4. ABD’nin İran çevresindeki askeri güçlerini çekmeyi taahhüt etmesi.

5. Hürmüz Boğazı’nın 30 gün içinde İran düzenlemeleri çerçevesinde yeniden açılması.

6. Petrol, petrokimya ürünleri ve türevlerinin satışına yönelik yaptırımların askıya alınması ve İran’ın mali kaynaklarına tam erişiminin sağlanması.

7. ABD ve müttefiklerinin İran için en az 300 milyar dolarlık yeniden yapılandırma planı sunması.

8. Nükleer meselelerde nihai anlaşmaya ulaşılması ve birincil, ikincil ABD yaptırımları ile BM Güvenlik Konseyi ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı kararlarının tamamen kaldırılması için 60 günlük müzakere süreci yürütülmesi.

9. İran’ın Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması kapsamındaki nükleer silah üretmeme taahhüdünü yinelemesi.

10. ABD’nin müzakere dönemi boyunca bölgeye yeni askeri güç göndermemesi ve İran’a yeni yaptırım uygulamaması.

11. 60 günlük nihai müzakere sürecinde İran’ın bloke edilen 24 milyar dolarlık fonunun serbest bırakılması; bu tutarın yarısının ise müzakereler başlamadan önce İran’ın kullanımına açılması.

12. Anlaşmanın uygulanması için bir denetim mekanizması oluşturulması.

13. Nihai anlaşmanın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanması.

14. Nihai müzakerelerin; İran’ın bloke edilen fonlarının yarısının serbest bırakılması, İran petrol yaptırımlarının askıya alınması ve deniz ablukasının kaldırılmasından önce başlamaması. Metne göre nihai anlaşma yalnızca zenginleştirilmiş materyallerin ve uranyum zenginleştirmenin geleceğini, yaptırımların kaldırılmasını ve İran’ın ekonomik yeniden yapılandırma planını kapsayacak. İran’ın füze programı ve “direniş gruplarına” desteğiyle ilgili başlıklar ise müzakere gündeminden kesin olarak çıkarıldı.

İRAN İÇİN SİYASİ VE EKONOMİK KAZANIM

Basına yansıyan taslak maddeler, İran’ın anlaşmadan önemli siyasi ve ekonomik kazanımlarla çıktığını gösteriyor.

Tahran açısından en kritik başlıklar; rejim değişikliği hedefinin dışarıda bırakılması, füze programı ve vekil güçlerin pazarlık konusu yapılmaması, nükleer dosyanın nihai çözüme bağlanmadan ertelenmesi, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması ve 300 milyar dolarlık yeniden imar planı oldu.

Buna karşılık ABD, savaşın durması, Hürmüz Boğazı’nın açılması, İran’ın nükleer silah üretmeme taahhüdünü yinelemesi ve petrol piyasalarındaki gerilimin düşürülmesi gibi hedefleri öne çıkarıyor.

NİHAİ ANLAŞMA 60 GÜNLÜK SÜRECE BIRAKILDI

Mevcut mutabakat, kapsamlı ve nihai bir barış anlaşmasından çok, çatışmaları durduran ve müzakere zemini oluşturan bir geçiş anlaşması niteliği taşıyor.

Nükleer program, yaptırımların tamamen kaldırılması, yeniden imar paketinin ayrıntıları ve denetim mekanizmaları gibi en kritik başlıklar 60 günlük yeni görüşme sürecinde ele alınacak.

Bu nedenle anlaşmanın gerçek etkisi, yalnızca imza töreniyle değil, sahadaki askeri operasyonların durup durmayacağı, Hürmüz geçişinin nasıl açılacağı ve ekonomik taahhütlerin uygulanıp uygulanmayacağıyla belli olacak.

TAM METİN BEKLENİYOR

ABD Başkanı Donald Trump anlaşmanın tamamlandığını duyururken, İran tarafı da mutabakatın savaşın sona ermesi için temel oluşturduğunu açıkladı.

Ancak anlaşmanın tam metni henüz kamuoyuna açıklanmadı.

Gözler, 19 Haziran’da İsviçre’de yapılması planlanan imza törenine ve ardından başlayacak teknik müzakerelere çevrildi.

Taslak maddeler mevcut haliyle, İran’ın savaş sonrası masada hem siyasi egemenlik hem ekonomik rahatlama hem de askeri caydırıcılık açısından önemli alanları koruduğunu gösteriyor.

Saymaz’ın aktardığına göre ankette seçmenlere, “Özgür Özel, CHP’den ayrılıp kendi partisini kursa…” sorusu yöneltildi. Ortaya çıkan tabloya göre Özel’in kuracağı varsayılan parti, tek başına en büyük siyasi blok haline geliyor.

YENİ PARTİ BİRİNCİ ÇIKIYOR

İstanbul Ekonomi Araştırma’nın 26 şehirde 2 bin kişiyle yaptığı ankete göre Özgür Özel’in kuracağı yeni parti, CHP tabanının üçte ikisine yakınını yanına alıyor.

Can Selçuki’nin değerlendirmesine göre böyle bir senaryoda yeni parti yalnızca CHP’den değil, muhalefetin farklı partilerinden ve merkez seçmenden de oy topluyor.

Selçuki, “Böyle bir parti tek başına en büyük blok olarak beliriyor, CHP tabanının üçte ikisine yakınını ardından sürüklüyor, İYİ Parti’den TİP’e, Zafer’den Saadet’e kadar muhalefetten ve merkezden ciddi kopuşlar topluyor” değerlendirmesinde bulundu.

AK PARTİ’DEN DE OY ALIYOR

Ankette dikkat çeken başlıklardan biri de yeni partinin yalnızca CHP ve muhalefet tabanından değil, AK Parti seçmeninden de oy alması oldu.

Saymaz’ın aktardığı verilere göre Özgür Özel’in kuracağı varsayılan parti, AK Parti’den yaklaşık 3-4 puanlık bir oy geçişi sağlıyor.

Bu tablo, yeni partinin yalnızca CHP içi bir ayrışmanın sonucu olmayabileceğini, merkez seçmen ve iktidar tabanı içinde de sınırlı ama dikkat çekici bir hareketlilik yaratabileceğini gösteriyor.

EN BÜYÜK KAYIP KILIÇDAROĞLU CHP’SİNDE

Can Selçuki’nin analizine göre yeni partinin kurulması halinde en sert sarsıntıyı CHP yaşıyor.

Kılıçdaroğlu yönetimindeki bir CHP senaryosunda partinin yaklaşık 20 puanlık kayıp yaşayabileceği belirtiliyor.

Özgür Özel’in daha önce ayrılık halinde CHP oylarının yüzde 1’e kadar gerileyebileceğini savunduğu bilinirken, ankette de CHP tabanının çok büyük bölümünün Özel’in yanında konumlanabileceği görülüyor.

MUHALEFET YENİDEN HARMANLANIYOR

Selçuki’ye göre yeni parti senaryosunda kopan oylar yeni partide birikiyor ve bu parti açık ara birinci sıraya yerleşiyor.

Ancak Selçuki, bu tablonun muhalefetin toplam oyunu büyüttüğü anlamına gelmediği uyarısında bulunuyor.

Selçuki, “Kopan oylar yeni partide birikiyor ve onu açık ara birinciliğe taşıyor ama bu tablo iktidarı zayıflatmıyor, yalnızca muhalefeti yeniden harmanlıyor. İktidar ile muhalefet arasındaki denge yerinde kalıyor; oynayan tek değişken, muhalif oyun hangi isim altında toplandığı” değerlendirmesini yaptı.

“VAR OLMAYAN PARTİYE VERİLEN DESTEK RUH HALİNİ ÖLÇER”

Can Selçuki, ankette çıkan yüksek oranlara rağmen ihtiyatlı konuşulması gerektiğini de vurguladı.

Selçuki’ye göre ortada henüz kurulmuş bir parti, isim, program, kadro, kurucu irade ve sahaya çıkmış bir siyasi performans bulunmuyor.

Bu nedenle ölçülen şeyin doğrudan oy oranından çok seçmenin ruh hali olduğunu belirten Selçuki, “Var olmayan bir partiye verilen destek, oyları değil, ruh halini ölçer. Seçmen boş bir ekrana kendi beklentisini, kızgınlığını, keşkesini yansıtır” ifadelerini kullandı.

Selçuki, çıkan yüksek oranların bir potansiyelin gölgesi olduğunu, bu potansiyelin gerçeğe dönüşüp dönüşmeyeceğinin ise kurulacak partinin karakterine bağlı olacağını söyledi.

SEÇMEN ÖZEL’İ CHP DIŞINA İTMEK İSTEMİYOR

Karar'dan Berfu Kargı'nın haberine göre, Anketin dikkat çeken bir diğer sonucu ise kamuoyunun Özgür Özel’den beklentisine ilişkin oldu.

Selçuki’nin aktardığına göre seçmenin büyük bölümü Özel’in ayrı parti kurmasından çok CHP’de kalıp kurultay yoluyla mücadele etmesini istiyor.

Ayrı parti kurulmasını isteyenlerin oranı ise yaklaşık beşte birlik bir kesimle sınırlı kalıyor.

Selçuki bu tabloyu, “Seçmen Özel’i alternatif olarak görmek istiyor ama onu mevcut çatının dışına itmek istemiyor” sözleriyle yorumladı.

“ÖLÇÜLEN PARTİ OYU DEĞİL, ÖZEL ETRAFINDAKİ BEKLENTİ”

Can Selçuki, anketin Özgür Özel’in taşıdığı muhalif enerjiyi gösterdiğini ancak bunun henüz kurulmamış bir partinin kesin oy oranı gibi okunmaması gerektiğini söyledi.

Selçuki’ye göre ölçülen şey, bir parti oyundan çok Özgür Özel ismi etrafında biriken beklenti.

“Bu beklentinin orana dönüşmesi için öncelikle ortada bir parti, bir kampanya ve bir performans olması gerekir. Bugün masada bunların hiçbiri yok” diyen Selçuki, yeni parti tartışmalarının mevcut siyasi ruh halini göstermesi bakımından önemli olduğunu ancak kesin seçim sonucu gibi değerlendirilmemesi gerektiğini ifade etti.

YENİ PARTİ TARTIŞMASI CHP KRİZİNİN MERKEZİNDE

Anket sonuçları, CHP’de mutlak butlan tartışmaları ve olası yönetim değişikliği senaryolarının gölgesinde geldi.

Kamuoyunda Özgür Özel’in yeni parti kurması halinde nasıl bir siyasi tablo oluşacağı tartışılırken, Can Selçuki’nin anketi bu ihtimalin özellikle CHP tabanı üzerinde güçlü bir karşılık bulduğunu ortaya koydu.

Buna karşın anket, yeni parti senaryosunun iktidar-muhalefet dengesini köklü biçimde değiştirmekten çok muhalefet içindeki oy dağılımını yeniden şekillendirebileceğine işaret ediyor.