MİLLETİ SEÇENEKSİZ VE UMUTSUZ BIRAKMAYIZ

zel’in sözleri yeni parti hazırlığının somutlaşmaya başladığı yorumlarını beraberinde getirirken, benzer ifadeler 15 milyon vatandaşın imzasıyla CHP Cumhurbaşkanı adayı gösterilen İBB Başkanı İmamoğlu ve ABB Başkanı Yavaş’tan da geldi. İmamoğlu ‘Biz bu milleti asla umutsuz ve seçeneksiz bırakmayız. Ya bir yol buluruz, ya bir yol yaparız. Yürüyüşümüze milletin gösterdiği yolda devam ederiz’ mesajı verdi. Yavaş ise 2024 seçimlerinde birinci parti olduklarını hatırlatarak milletin desteğine işaret etti. Partiden ayrılanların kendilerini zayıflatmadığını vurguladı. Özel’e yakın vekiller de yeni partiyi işaret etti.

’MUTLAK BUTLAN’ AÇIKLAMASI

NE BİZ NE YARGI CHP KENDİ YAPTI

AK Parti’nin Sapanca kampında konuşan Cumhurbaşkanı Erdoğan, birlik ve beraberlik çağrısında bulunup terörsüz Türkiye başta olmak üzere milli meselelerde uzlaşıya hazır olduklarını söyledi. CHP seçmenine ‘Her konuda aynı düşünmüyoruz ama hepimiz aynı vatanın çocuklarıyız. Kürsüde rakip olabiliriz ancak akşam aynı gök kubbenin altında toplanıyor, aynı sofrada buluşuyoruz. Siyaset ortak bir zeminde buluşmaktır’ mesajı veren Erdoğan, parti yönetimine ‘butlan’ üzerinden yüklendi: Türkiye’nin her türlü vesayetten arınmış ana muhalefet partisine ihtiyaç duyduğu açıktır. Birbirlerine tuzak kurdular, birbirlerini şikayet ettiler ve bizim değil, yargının değil, bizzat kendi eylemleriyle bu noktaya geldiler.

BİR ‘FRANKENSTEİN’ ÜRETTİLER ŞİMDİ CEREMESİNİ ÇEKİYORLAR

AK Parti 33’üncü İstişare ve Değerlendirme Toplantısı’nda konuşan Erdoğan, CHP’ye yüklenerek “Birbirlerinin kuyularını kazdılar, bizim ya da yargının değil bizzat kendi elleriyle bu noktaya geldiler” dedi. Normalleşme mesajında ise sert çıktı: Zaman zaman, marjinal, cahil, geri kafalı bazı fosiller çıkıyor; başörtüsüne, başörtülüye kin kusuyor.

Cumhurbaşkanı ve AK Parti Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan, Sakarya’nın Sapanca ilçesinde düzenlenen “33. İstişare ve Değerlendirme Toplantısı”nda partililere hitap etti. Erdoğan’ın kürsüye çıktığı sırada “Efsane Büyük Başkan” adlı şarkı ilk kez katılımcılara dinletildi. Erdoğan, konuşmasında 25 yılda yaptıklarını anlattı, ana muhalefeti eleştirdi. “AK Parti, bir Türkiye kitabıdır. Burada herkese bir sayfa, herkesin hikayesine yer var” dedi, sosyal medyada başörtülü kadınlara yönelik bazı provokasyonları hatırlatarak sert ifadeler kullandı: “Kuruluş çalışmalarına başladığımız andan itibaren kutuplaştırmanın, ötekileştirmenin değil birleştirmenin etrafında yer aldık. Normalleşmenin mücadelesini verdik. Şimdi zaman zaman, marjinal, cahil, geri kafalı bazı fosiller çıkıyor; başörtüsüne, başörtülüye kin kusuyor. Nesli tükenmekte olan bu numuneler; son derece üstenci bir dille, küstah bir edayla güya kadınlara ders veriyor, tehdit ediyor. Herkes şunu anlamalıdır, Türkiye, bu meseleyi artık geride bırakmıştır. Türkiye, bu meselede normalleşmiştir; eşitlik ve adalet çizgisine gelmiştir. Kimse bize kendi öz yurdumuzda ayrımcılık yapamaz; mütekebbir bir üslupla bize ders veremez. 86 milyonun her bir ferdi, bilaistisna, bu devletin eşit derecede sahibidir. Her meselede birebir aynı düşünmek mecburiyetinde değiliz ama ülkenin ve milletin menfaatine olan konularda ortak paydada buluşma iradesini göstermek zorundayız. Siyasi farklılıklarımız bizi düşmanlaştırmamalı.”

BİRİ ŞAM’DAN BİR ŞARK’TAN

CHP’de yaşananlara da değinen Erdoğan, şunları kaydetti: “Şu anda CHP içinde bir çatışma, ayrışma var. Yine söylüyorum: Biz, CHP içindeki bu kavganın, iç savaşın tarafı değiliz. Dün yoktuk, bugün de yokuz, yarın da olmayacağız. Birbirlerine tuzak kurdular, birbirlerinin kuyularını kazdılar, birbirlerini şikayet ettiler. Bizim değil, yargının değil, bizzat kendi elleriyle, kendi eylemleriyle bu noktaya geldiler. Bir ‘Frankenstein’ ürettiler şimdi de ceremesini çekiyorlar. Buna rağmen CHP’nin içindeki dış mihraklardan kurtulması hem Türkiye siyaseti adına hem Türkiye adına kuşkusuz hayırlı olacaktır. Başarabilirler mi başaramazlar mı elbette bunu biz bilemeyiz. Ancak Türkiye’nin, her türlü vesayetten arınmış bir ana muhalefet partisine ihtiyaç duyduğu son derece açıktır. Gücünü yolsuzlukla elde edilmiş, yetim hakkından, kara paradan, haram paradan alan bir muhalefet, fayda getirmez. Kendisiyle barışık olmayan, teşkilatlarının ‘biri Şam’dan biri Şark’tan çalan’ bir yapının Türkiye’ye de milletimize de sunabileceği hiçbir katkı yoktur. Bütün arzumuz Türkiye’nin normalleşmesidir. AK Parti ve Cumhur İttifakı olarak, başta Terörsüz Türkiye sürecimiz olmak üzere milli meselelerde uzlaşıya, ortak noktalarımızı büyütmeye hazırız.”

YENİ PARTİYLE HEDEF İKTİDAR

Kılıçdaroğlu’nun olağan kurultayda ısrarı üzerine yeni partiyi daha fazla dillendirmeye başlayan Özel “Bir yol bulamıyorsak bir yol açarız” diye konuştu. İmamoğlu ve Yavaş’tan da benzer açıklamalar geldi. ABP Genel Başkanı Bedri Yalçın, 86 milletvekilinin kendilerine katılacağını öne sürdü.

İstinaf mahkemesinin 21 Mayıs’ta aldığı mutlak butlan kararıyla CHP genel başkanlığı görevine geri dönen Kemal Kılıçdaroğlu yönetiminin sözcüsü Müslim Sarı, geçen hafta olağan kurultay sürecinin eylülde başlatılacağını açıklamıştı. Özgür Özel ve ekibinin 20 Temmuz’a kadar partideki mücadeleden sonuç alamazsa kendi yollarına gitmesine kesin gözüyle bakılıyor. Son açıklamalar da sürecin hızlandırıldığını ortaya koyuyor. Diyarbakır ve Gaziantep’te halkla buluşan Özel, yeni partiyle alakalı şu mesajları verdi:

MAHKEMELER BEKLENİYOR

“CHP’nin lidersizleştirilmesi sürecini hayata geçirmeye çalışıyorlar. Tarihin en büyük haksızlığına uğradık. Toplum bizimle. Partide bir bölünme değil bütünleşme var. Büyük bir heyecan var. Delegelerin imzalarını teslim ettiğimiz halde cuma sonuna kadar kurultay kararı verilmedi. O yüzden Asliye Hukuk Mahkemesinin 40 gün içinde maaşları ödemek dışında hiçbir şey yapmayıp partiyi kurultaya götürecek bir çağrı heyeti atamasını bekliyoruz. Diğer taraftan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na 20’li rakamlara düşen PM’yle ilgili talebimiz söz konusu. Ayrıca Yargıtay üçüncü Daire’de görülecek butlan davasında tedbirin kaldırılması ve İstinaf’ın kararının bozulması noktasındaki mücadelemizi sürdürüyoruz.

Bir yandan da 12’nci kattan atıldığımızdan beri şehir şehir geziyoruz. Yol soruyoruz. ‘Nereden gidelim, ne yapalım’ diyoruz. Bazen hep yolu göstermek değil, yolu sormak da iyidir. Vatandaşla göz hizasında iletişimi çok kıymetli buluyoruz. CHP’nin hukuk yoluyla yeniden yönetimini düşünüyoruz. Eğer bu olursa, eyvallah. Olmazsa, bir yol bulamıyorsak bir yol açmanın gerekliliğine de inanıyoruz. Bu noktada hiçbir seçeneği dışlamadan titizlikle çalışıyoruz. Hukuki ve teknik hazırlıklarımızı yapıyoruz. 26 Temmuz’a kadar CHP kurultay yapmadığında seçimlere giremeyebilir. Böyle bir risk var. Bu riski alan alır, biz almıyoruz. İktidar yürüyüşünü CHP’de sürdürmek istiyoruz. Ama CHP’ye atanan kayyum ‘İktidar yürüyüşünü bırak, gel benle güreşe tutuş’ diyorsa onları orada bırakırım, ben iktidara yürümeye devam ederim. Başka bir çaresi yok. İşgal, tehlikeli bir noktaya gelirse, parti seçime giremeyecek tarihleri geçerse, kimseye son seçimde birinci parti yaptığım partiyi batırtmam.”

MİLLET ARKAMIZDA

23 Mart 2025’ten bu yana cezaevinde tutulan Ekrem İmamoğlu da önceki gün benzer sözler sarf etmişti. Mutlak butlan sürecini ‘çaresizliğin son aşaması’ şeklinde nitelendiren İmamoğlu “Saraydan alınan direktiflerle CHP’de bir kayyumluk kuruluyorsa gerekeni yaparız. Biz bu milleti asla umutsuz ve seçeneksiz bırakmayız. Değişim iradesi, delegelerden ve milletten destek alıyor. Kurultay hem hukukun gereği hem bizim hakkımız. Ya bir yol buluruz, ya bir yol yaparız. Milletin işaret ettiği yolda yürüyüşümüze devam ederiz. Kurultay sürecinin bugün, hemen, derhal başlaması gerekiyor” ifadelerini kullanmıştı. ABB Başkanı Mansur Yavaş ise, 2024 seçimlerinde birinci parti olduklarını hatırlatarak milletin desteğine işaret etmişti.

Öte yandan Özgür Özel ve ekibiyle görüştüklerini kaydeden Anadolu Birliği Partisi (ABP) Genel Başkanı Bedri Yalçın, 86 CHP’li milletvekilinin kendilerine katılacağımı öne sürdü. Yalçın “Görüşmeler sürüyor. 81 ilde teşkilatlarımızı kurmuş, seçime giren bir partiyiz. Şu an kesinlikle bir milletvekilliği pazarlığı yok. Vatan için pazarlık olur mu hiç? Onlar bizi araştırdı, biz de onları... 86 milletvekili bize katılacak. Ondan sonra 74’e yakın il başkanı var. Onlar zaten bizim partiye katılıyor. Ardından mecbur genel kurula gideceğiz. Üye sayısını değiştireceğiz” dedi.

"GAZİANTEP'TE GÖRDÜĞÜMÜZ TABLO UMUT VERİYOR"

Özel, konuşmasına Gaziantep'teki buluşmaya gösterilen ilgiden duyduğu memnuniyeti dile getirerek başladı. Kentte gördüğü ilginin geleceğe dair umut verdiğini belirten Özel, farklı kesimlerin toplantıya yoğun katılım göstermesinin değişim beklentisinin göstergesi olduğunu söyledi.

Özel'in konuşmasından öne çıkanlar şöyle:

“‘CHP DEĞİŞİRSE, TÜRKİYE DEĞİŞİR’ DEDİK, YOLA ÇIKTIK”

“Görünen kısmıyla yaşadıklarımızı biliyorsunuz. Kısaca özetleyeyim. Aslında bizim hikayemiz 14 - 28 Mayıs 2023 seçimlerinden, kazanmayı çok istediğimiz ve özellikle kazanıldığında Cumhuriyet’in ikinci yüzyılına yepyeni bir başlangıcın olacağı ve Gazi unvanı taşıyan bu kente yakışır bir yönetimle yeniden ayağa kalkmayı, kalkınmayı, birlikte öğretmeyi, birlikte kazanmayı, hakça paylaşmayı, geride Cumhuriyet’in; ki kimsesizlerin kimsesidir, kimseyi geride bırakmamayı, hiç bir çocuğu hayat yarışına kapatamayacağı kadar bir farkla geriden başlatmamayı umut eden bir Cumhuriyet’in ikinci yüzyılına başlamak istiyorduk. Olmadı. Olmadı, yıkıldık. Olmadı, üzüldük. Olmadı, kahrolduk. Öyle günler yaşadık ki sokaklar bomboştu sanki. Öyle günler yaşadık ki emekli öğretmenler, öğretmen evine gidemez, gitmez oldular.

Gençler, büyük bir üzüntüyle, büyük bir karamsarlıkla zihinlerinde valizleri toplamaya başladılar. Anketler, gençlerin yüzde 78’inin yurtdışına gitmek ve orada hayat kurmak, buralara dönmemek gibi fikirlere kapıldığını söylediler. Başlar öndeydi. Yan yana geçen partililer bazen birbirini görmüyordu, yere bakıyordu herkes. Bir duygusal kopuş vardı. Biz o günlerde partinin her yaştan gençleri ile birlikte ‘değişim’ dedik. ‘Cumhuriyet Halk Partisi değişirse Türkiye değişir’ dedik.”

"ANKETLER DE BUNU SÖYLEDİ"

“‘Eğer değişmeden, hiçbir şey olmamış gibi bu duygusal kopuşu görmeden, bu yükü görmeden, bu mutsuzluğu görmeden yerel seçimlere gidersek kimse sandığa gelmez. Bizim seçmen küser, düşük katılım oranları olur.’ Biz bunları söyledik. Anketler de bunu söyledi. Partinin oy oranları yüzde 13’lere, kararsızlar, protesto, tepki oyları yüzde 40’lara çıkarken partinin oyları yüzde 13’lere düşmüştür. Biz, ‘değişim’ diyelim dedik. ‘Yola çıkalım’ dedik. Dediler ki ‘Olmaz ki.’ Hatta öyle şeyler söylendi ki ‘Bu delege yapısıyla Atatürk gelse değişmez. Bu delege yapısıyla Atatürk gelse kurultay kazanılmaz’ dendi. İlk ben itiraz ettim. Dedim ki biz bu kurultayı, kurultay salonundaki delegelerle yapacağız ama o delegeleri memleketinden uğurlarken torunu ona bir şey söyleyecek. Evladı ona bir şey söyleyecek. Kızı ona bir şey söyleyecek. Eşi kapıdan yollarken ‘aman ha’ diyecek. O delegeyi, bizim berber ikna edecek dedim. O delegeyi, asansörde birlikte yukarı çıktığı 16 yaşındaki genç kız öğrenci ikna edecek dedim. O da delegeyi Ankara’da en son bindiği taksinin şoförü ikna edecek.”

“O KURULTAYIN NASIL KAZANILDIĞINI HEPİMİZ BİLİYORUZ”

“Biz kurultay salonuna girdik. Her şey kendi seyrinde akarken böyle yukarıdan, soldan, arkadan 3-5 belki 10 gencin bir sloganını duyduk. Sonra hani böyle saman alevi nasıl yayılır birden, bütün salona yayıldı, gün boyu susmadı, oylar kullanılırken dışarıdan aynı sesler geliyordu. O gün orada olanlar biliyor, gazeteci arkadaşlar biliyor, hepimiz biliyoruz. ‘Delege, sokağın sesini dinle’ diye bir slogan, 10 binlerce kişinin bir anda sahiplendiği bir hale geldi. Hani Tayyip Bey de çok merak ediyor ya kurultaya, onu dedi, bunu dedi ya. Sonra içeriden birilerinin bir takım meczupları, yalanları bilmem neleriyle bir tane kanıt olmadan kurultaya laf söylediler ya. O kurultayın nasıl kazanıldığını, sokak sokak, asansör asansör, berber berber, manav manav, taksi taksi, adım adım nasıl kazanıldığını biz hepimiz biliyoruz. Ve o sokağın sesini dinleyen delege, Türkiye Cumhuriyeti tarihinde ilk kez bir kere bir şey yaptı. Bir partinin genel başkanını seçimle değiştirdi. Yok daha önce, örneği yok. Ve o gün işte bizim hikayemiz başladı.”

"BİZ, KURULDUĞU GÜNDEN BERİ AK PARTİ’Yİ İLK KEZ YENDİK"

Karar'ın haberine göre, “Ne oldu biliyor musun? Geçmişlerde 60’lı yaş ortalamalarında, 55’li yaş ortalarında olan Parti Meclisi, 42 yaş ortalamasına geldi, MYK, 44’e geldi. Yarısı kadın, yarısı erkek oldu. O güne kadar partinin yüzde yarım bütçe ayırdığı ölçme değerlendirmeye yüzde 15 pay ayrıldı. Parti ne yapıyorsa, rakipleri nasıl yapıyorsa öyle yapmaya başladı. Salonda söz vermiştik. ‘Bu partiyi ülkenin en iyi yönetilen kurumlarından biri haline getireceğiz’ diye. Öyle yaptık. Beş ayda gençlere, kadınlara ve bilime, bilimsel çalışma yöntemlerine önem vererek bir büyük hikayeyi başlattık. Ve millet, seçmen partideki değişimi, öz eleştiriye saydı. Dedi ki ‘Bunlar özeleştirilerini yaptılar, değiştiler ve karşımızda bir değişim görüyoruz, buna şans veriyoruz. İşte o gün biz, 47 yıl sonra ilk kez Cumhuriyet Halk Partisi’ni yeniden birinci parti yaptık.

Biz, kurulduğu günden beri AK Parti’yi ilk kez yendik. Tayyip Erdoğan’a ilk kez mağlubiyet yaşattık. İlk kez onları mağlubiyetle tanıştırdık. Biz, 50 yıl sonra galibiyetle tanışırken onlar 23 yıl sonra mağlubiyetle tanışırken kürsüye çıktık ve dedik ki ‘Bu seçimin kazananı bizsek kaybedeni yoktur’ dedik. ‘Kimseyi verdiği oya pişman etmeyeceğiz’ dedik. Ve dedik ki ‘Bu bize verilmiş olan, tüketelim diye bir kredi değildir, tüketici kredisi değildir. Bu bir yatırımcı kredisidir. Seçmen, Türkiye’nin geleceğine yatırım yapmıştır. Günü gelince bakacaktır. İyi değerlendiriliyorsa yatırımını sürdürecek, arttıracak, kötüyse geri çağıracaklar’ dedik.”

Erdursun, bu tutarın düşük emekli aylığı alan yurttaşlar için değil, milletvekili ve emekli milletvekili aylıkları için söz konusu olduğunu söyledi.

“20 BİN TL ALANLARA 3 BİN 620 LİRA ZAM GELECEK”

Programda 60 bin 865 TL’lik zam rakamının gündeme gelmesi üzerine Erdursun, bunun tüm emeklileri kapsamadığını özellikle vurguladı.

Erdursun, “20 bin TL alanlara 3 bin 620 lira zam gelecek. Bunlar milletvekilleri” dedi.

Milletvekili aylığının 450 bin 854 TL olduğunu söyleyen Erdursun, yapılacak artışla bu tutarın 511 bin 700 TL seviyesine çıkacağını belirtti.

Erdursun, bazı milletvekillerinin hem milletvekili aylığı hem de emekli milletvekili aylığını birlikte aldığını ifade ederek, Meclis’te bu durumda çok sayıda isim bulunduğunu söyledi.

“MİLLETVEKİLLERİNİN SADECE AYLIK ARTIŞI 60 BİN 865 TL OLACAK”

Erdursun, Türkiye’de ortalama emekli aylığının yaklaşık 23 bin 500 TL olduğunu, çalışanların ortalama gelirinin ise 52 bin TL civarında bulunduğunu dile getirdi.

Bu tabloya karşılık milletvekillerinin aylıklarındaki artışın 60 bin 865 TL olacağını belirten Erdursun, “Ortalama emekli aylığı 23 bin 500 lira. Ortalama çalışan kişilerin geliri 52 bin lira. Milletvekillerinin sadece aylıklarındaki artış 60 bin 865 lira olacak” ifadelerini kullandı.

Erdursun, milletvekili ve emekli milletvekili aylıklarının ortalama emekli aylığının yaklaşık 19 katına denk geldiğini de söyledi.

“4,7 MİLYON KİŞİNİN AYLIĞI 20 BİN LİRANIN ALTINDA”

Erdursun’un açıklamalarında en düşük emekli aylığı ve kök maaş sorunu da öne çıktı.

Türkiye’de 4,7 milyon kişinin kök aylığının 20 bin TL’nin altında olduğunu belirten Erdursun, bu kişilerin aylıklarının Hazine desteğiyle 20 bin TL’ye tamamlandığını anlattı.

Erdursun’a göre enflasyon farkı bu kişilerin görünen 20 bin TL’lik aylığına değil, kök maaşına uygulanıyor. Bu nedenle kök aylığı 15 bin veya 16 bin TL olan bir emekli, yüzde 18 artış alsa bile aylığı yine 20 bin TL’nin altında kalabiliyor.

Bu durumda en düşük emekli aylığının artması için Meclis’te ayrıca yasal düzenleme yapılması gerekiyor.

“MECLİS DÜZENLEME YAPMAZSA EN DÜŞÜK AYLIK OTOMATİK ARTMAZ”

Erdursun, en düşük emekli aylığı konusunda Meclis’in düzenleme yapmaması halinde 20 bin TL alanların enflasyon farkından doğrudan yararlanamayacağını söyledi.

Erdursun, “Mecliste bir düzenleme olmaz ise 20 bin TL en düşük aylık alan kişinin aylığı otomatik olarak enflasyon farkından yararlanamaz” değerlendirmesinde bulundu.

Bu nedenle hükümetin en düşük aylığın artırılması için yasal düzenleme yapması gerektiğini belirtti.

TEMMUZ ZAMMI BEKLENTİSİ: SSK VE BAĞ-KUR’A YÜZDE 18

Erdursun, haziran enflasyonunun açıklanmasının ardından temmuz ayında yapılacak artışlara ilişkin beklentisini de paylaştı.

Buna göre SSK ve Bağ-Kur emeklilerine yaklaşık yüzde 18 oranında zam bekleniyor. Memur ve memur emeklileri için ise artışın yaklaşık yüzde 13,5 seviyesinde olabileceği ifade edildi.

Erdursun, bu artışların yine kök aylık üzerinden hesaplanacağını hatırlatarak, en düşük emekli aylığı alan milyonlarca kişi için Meclis düzenlemesinin belirleyici olacağını vurguladı.

“İCRALIK OLANLARIN SAYISI HIZLA ARTIYOR”

Programda yurttaşların borçluluk durumuna da dikkat çeken Erdursun, ortalama bir çalışanın yaklaşık 500 bin TL borcu olduğunu söyledi.

Bu tutarın yaklaşık 10 aylık gelire denk geldiğini ifade eden Erdursun, insanların kredi ve kredi kartı borçlarını ödemekte zorlandığını belirtti.

Erdursun, kredi ve kredi kartı borcunu ödeyemeyen, icralık olan kişi sayısının her yıl çok yüksek oranlarda arttığını dile getirdi.

GELİR UÇURUMU TARTIŞMASI YENİDEN GÜNDEMDE

Erdursun’un açıklamaları, emekli aylıkları ile milletvekili aylıkları arasındaki farkı bir kez daha gündeme taşıdı.

Bir yanda milyonlarca emeklinin kök maaşı 20 bin TL’nin altında kalırken, diğer yanda milletvekili ve emekli milletvekili aylıklarına yapılacak artışın 60 bin TL’yi aşması sosyal medyada ve kamuoyunda yeni bir gelir adaleti tartışması başlatacak nitelikte.

Erdursun’un sözleri, temmuz zammı öncesinde emeklilerin en çok merak ettiği soruyu yeniden öne çıkardı: En düşük emekli aylığına enflasyon farkı doğrudan yansıyacak mı, yoksa yeni bir yasal düzenleme mi gerekecek?

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturmanın, "terör örgütlerinin ülke genelindeki faaliyetlerinin deşifre edilmesine yönelik çalışmalar kapsamında" gerçekleştirildiği belirtildi.

Gözaltına alınan kişilerin işlemlerinin tamamlanmasının ardından dosyalar savcılığa sevk edilirken, soruşturma kapsamında önemli sayıda tutuklama kararı verildi.

TUTUKLU SAYISI 178’E YÜKSELDİ

Soruşturmanın ilk aşamasında aralarında akademisyen, gazeteci, çevre gönüllüsü ve avukatların da bulunduğu çok sayıda kişi hakkında tutuklama kararı verilmişti.

Dün gerçekleştirilen sevk işlemlerinin ardından aralarında Doç. Dr. Emel Memiş, gazeteci Yıldız Tar, TEMA Vakfı Ankara İl Temsilcisi Nevzat Özer, TEMA gönüllüleri ile Çağdaş Hukukçular Derneği (ÇHD) avukatları Semra Demir ve Kürşat Bafra'nın da bulunduğu toplam 103 kişi tutuklanmıştı.

Soruşturma kapsamında gözaltındaki diğer kişilerin de işlemlerinin tamamlanmasıyla birlikte tutuklu sayısı 178'e yükseldi.

Öte yandan 34 kişi hakkında adli kontrol tedbiri uygulanmasına karar verilirken, bazı şüpheliler ise savcılık ifadelerinin ardından serbest bırakıldı.

TEMA GÖNÜLLÜLERİNİN TUTUKLANMASI DİKKAT ÇEKTİ

Tutuklananlar arasında yer alan TEMA Vakfı Ankara İl Temsilcisi Nevzat Özer ve TEMA gönüllülerinin dosyaları kamuoyunda ayrıca tartışma konusu oldu.

Daha önce ortaya çıkan bilgilere göre bazı gönüllülerin, Ankara’ya yürüyen madencilerle karşılaşmaları ve onlarla görüşmelerinin soruşturma dosyasına konu edildiği belirtilmişti.

Soruşturma sürecinde savcılık tarafından bazı şüphelilere, Doruk Madencilik işçilerinin eylemlerine neden katıldıkları, yaptıkları basın açıklamaları ve NATO karşıtı eylemlere ilişkin sorular yöneltildiği öğrenilmişti.

TUTUKLAMA GEREKÇESİ OLARAK "İSTİHBARİ BİLGİ" GÖSTERİLDİĞİ İDDİASI

Tutuklama kararlarının gerekçelerinde somut deliller yerine "istihbari bilgi"ye dayanıldığı yönündeki iddialar, soruşturmanın en çok tartışılan başlıklarından biri oldu.

Cumhuriyet gazetesinin haberine göre, Nevzat Özer ve TEMA gönüllülerinin avukatlarından Cemal Emir, söz konusu uygulamaya ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Emir, tutuklama kararlarının hukuki dayanaklarına ilişkin şu ifadeleri kullandı:

"Bir kişiyi somut delil olmaksızın, yalnızca istihbari bilgiye dayanarak tutuklamak; anayasaya, Ceza Muhakemesi Kanunu’na ve evrensel hukuk ilkelerine açıkça aykırıdır. Tutuklama bir cezalandırma aracı değil; ancak kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin varlığı halinde başvurulabilecek istisnai bir koruma tedbiridir. İstihbari bilgiler soruşturmaya yön verebilir; ancak mahkûmiyetin ve tutuklamanın dayanağı olamaz. Aksi uygulamalar kişi özgürlüğünü ortadan kaldırır, masumiyet karinesini ihlal eder ve yargıya olan güveni ağır biçimde sarsar."

"12 EYLÜL DÖNEMİNİ HATIRLATAN BİR UYGULAMA"

Karar'ın haberine göre, Cemal Emir, açıklamasında tutuklama gerekçelerine yönelik eleştirilerini sürdürerek geçmiş darbe dönemlerine atıfta bulundu.

Emir, şu değerlendirmede bulundu:

"Ülkemizde 1980 yılında hukukun askıya alındığı 12 Eylül cunta döneminde, istihbarat bilgisi ile insanlar tutuklanmıştır"

36 yıllık hukukçu olduğunu belirten Emir, yaşanan süreci şu sözlerle değerlendirdi:

"36 yıllık bir hukukçu olarak üzülerek söylüyorum ki; önceki gün yaş ortalaması 60’ın üzerinde olan bir kısım insanlar ve avukatları; o korkunç günleri hatırlatan bir uygulama ile karşı karşıya kalmıştır. Yukarıda yaşanan olayın münferit bir olay olması düşüncesi ile yargı makamlarını, hukukun emredici hükümlerine uymaya; keyfî uygulamalardan kaçınmaya ve temel hak ile özgürlükleri korumaya davet ediyorum. Hukukun üstünlüğü varsayımlar ile değil, somut delillerle sağlanır. Adaletin olmadığı yerde ne hukuk güvenliği ne de toplumsal barış kalır"

BAŞSAVCILIK SORUŞTURMANIN SÜRDÜĞÜNÜ BİLDİRDİ

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yapılan açıklamada, soruşturmanın terör örgütlerinin faaliyetlerinin ortaya çıkarılması amacıyla yürütüldüğü belirtilirken, operasyonlara ilişkin adli süreçlerin devam ettiği kaydedildi.

NATO Zirvesi öncesinde gerçekleştirilen operasyonlar kapsamında verilen gözaltı ve tutuklama kararları, siyasi partiler, hukuk örgütleri ve sivil toplum kuruluşları tarafından yakından takip edilmeyi sürdürüyor.

Araştırmada, “Genel olarak düşündüğünüzde Türkiye ekonomisinin en önemli sorunu nedir?” sorusuna verilen yanıtlarda, gıda fiyatlarındaki artış yüzde 21 ile ilk sırada yer aldı. Bunu yüzde 18,5 ile kira ve konut fiyatlarındaki artış, yüzde 12,4 ile enflasyonun yüksekliği izledi.

İLK SIRALARDA HAYAT PAHALILIĞI ÖNE ÇIKTI

Ankete göre vatandaşların öncelikli ekonomik sorun algısı, temel yaşam maliyetleri üzerinde yoğunlaştı. İşsizlik diyenlerin oranı yüzde 7,2, ekonomi yönetimini en önemli sorun olarak görenlerin oranı ise yüzde 5,6 oldu.

Karar'ın haberine göre, Faizlerin yüksekliği ile elektrik, su, aidat ve doğalgaz fiyatlarının yüksekliği yüzde 5’er oranında ifade edilirken, üretimde yetersizlik yüzde 3,5, akaryakıt fiyatlarının yüksekliği yüzde 3,3, vergi oranlarının yüksekliği ise yüzde 3 olarak kaydedildi.

Araştırmada liyakatsizlik yüzde 2,5, eğitim harcamaları yüzde 1,7, kamuda israf yüzde 1,2 oranında dile getirildi. Katılımcıların yüzde 3,6’sı “diğer”, yüzde 2’si “sorun yok”, yüzde 4,5’i ise “fikrim yok/cevap yok” yanıtını verdi.

DEPREMLE TAVİZSİZ MÜCADELE

enezuela'daki depremle eş zamanlı olarak Japonya da 7.2 ile sarsıldı. "Ateş Çemberi" olarak bilinen Pasifik Deprem Kuşağı'ndaki ülke daha önce yaşadığı deprem facialarından çıkardığı ders nedeniyle felaketi ucuz atlattı. Güçlü yasaları, tavizsiz mücadelesi, gelişmiş inşaat mühendisliği ve toplumsal afet bilinci nedeniyle depreme hazır olduğunu bir kez daha gösterdi. Can ve mal kaybının yaşanmadığı depremde tsunami uyarısı yapılmazken, nükleer santrallerde ve kritik tesislerde herhangi bir olumsuz durum olmadığı açıklandı.

ŞİDDETİ AYNI YIKIMI FARKLI

Karar'da yer alan habere göre, Japonya’da 7.2’lik depremde insanların olağan hayatı bile
etkilenmezken, Venezuela’da peş peşe yaşanan 7.2 ve 7.5 büyüklüğündeki sarsıntılar ülkeyi adeta yerle bir etti. Binaların domino taşı gibi devrildiği ülkede ölü sayısının on binleri bulacağından endişe ediliyor. Türkiye’deki depremleri de anımsatan tablo, “Deprem değil bina öldürür” gerçeğini hatırlattı.

Venezuela’da önceki akşam bir dakika arayla meydana gelen 7.2 ve 7.5 büyüklüğündeki ikiz depremler ülkeyi adeta yerle bir etti. ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu (USGS) verilerine göre yerin sadece 13 kilometre derinliğinde oluşan sarsıntılar, 1900’den bu yana ülkede kaydedilen en güçlü sismik olay oldu. Yetersiz denetim ve dayanıksız kerpiç yapıların ağırlıkta olduğu başkent Caracas ve La Guaira felaketi en ağır yaşayan bölgeler oldu. Geçici Devlet Başkanı Delcy Rodriguez acil durum ilan edip ulusal birlik çağrısı yaparken, 164 kişinin hayatını kaybettiğini, 971 kişinin de yaralandığını duyurdu. La Guaira kentinde 100’den fazla bina domino taşı gibi çökerken, enkaz altındakiler nedeniyle ölü sayısının on binleri bulmasından endişe ediliyor. Ağır hasar gören Simon Bolivar Uluslararası Havalimanı uçuşlara kapatıldı, metro seferleri durduruldu. Sokaklarda büyük bir panik yaşanırken, evlerini terk eden insanlar molozların altından yükselen yardım çığlıklarına çaresizce tanıklık etti. 30’u aşkın artçı sarsıntının vurduğu ülkede yıllardır süren ekonomik kriz ve çürüyen altyapı kurtarma çabalarını zorlaştırıyor. Uluslararası toplum ise seferber oldu; ABD arama-kurtarma ve tıbbi ekip gönderdi, İspanya 54, Fransa 85 uzman personel yolladı. IMF ile 200 milyon dolarlık yeniden inşa fonu görüşmeleri başlatıldı. Madalyonun diğer yüzünde ise depremle yaşamayı öğrenmiş olan Japonya var. Iwate açıklarında meydana gelen 7.2 büyüklüğündeki sarsıntıda sadece 6 kişi yaralanırken, sıkı yapı yönetmelikleri sayesinde hayat normal akışında devam etti. Aynı şiddetteki doğa olayının Japonya’da sadece ufak bir sarsıntı olarak atlatılıp, Venezuela’da devasa bir trajediye dönüşmesi, Türkiye’nin sismik geçmişindeki acı gerçekleri hatırlattı. Yapı stokunun büyük kısmı güvensiz olan Türkiye de geçmişte denetimsizliğin faturasını çok ağır ödemişti. 6 Şubat 2023’te 7.8 ve 7.5’lik Kahramanmaraş depremlerinde binalar kağıt gibi yıkılmış, resmi verilere göre 53 bin 537 kişi hayatını kaybetmişti. Yine 1999 yılındaki büyük Gölcük depreminde 18 bin 373 can yitirilmişti. Uzmanlara göre Japonya ayakta kalırken Venezuela ve Türkiye’nin yaşadığı yıkımlar, depremin değil çürük binaların öldürdüğünü tekrar hatırlattı.

JAPONYA’NIN DEPREM KALKANI NASIL ÇALIŞIYOR?

Japonya’yı vuran son sarsıntı tüm dünyanın yüreğini ağzına getirirken adada hayat hızla normale döndü. Başka coğrafyalarda felakete yol açacak sarsıntılar, burada nasıl zararsız atlatılıyor? Sır; mucize değil, katı yasalar ve esnek mimari.

İmar Kanunu, yapıların üç ana standarttan birini karşılamasını şart koşuyor:

Taishin (Temel Direnç): Taşıyıcı kolonların güçlendirilmesi. Bina hasar alsa da çökmez.

Seishin (Sönümleme): Gökdelenlerdeki dev amortisörler. Kinetik enerjiyi emerek sallantıyı yutar.

Menshin (İzolasyon): Şemada da görüldüğü gibi, binayı zeminden ayıran kauçuk yastıklar (sismik izolatör). Zemin sarsılırken bina neredeyse sabit kalır.

Olay sadece inşaat ve beton da değil. Ülkenin erken uyarı sistemi (J-Alert), sismik dalgalar yüzeye ulaşmadan saniyeler önce milyonlarca telefona alarm gönderiyor. O an Şinkansen (hızlı tren) ağları anında otomatik frenliyor, tehlike yaratabilecek doğalgaz şebekeleri otomatik olarak kesiliyor. Özetle Japonya, depremi yenmeye çalışmıyor; kusursuz bir mühendislik ve sivil disiplinle ona rağmen yaşamayı biliyor.

RODRIGUEZ’DEN CUMHURBAŞKANI ERDOĞAN’A TEŞEKKÜR

Venezuela’da meydana gelen 7,2 ve 7,5 büyüklüğündeki yıkıcı depremlerin ardından, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan geçmiş olsun mesajı yayınladı. Erdoğan’ın, “Türkiye olarak bu acı ve zor günlerinde Venezuelalı dostlarımızın yanındayız” şeklindeki sözlerini sosyal medya hesabı üzerinden alıntılayan, Venezuela Geçici Devlet Başkanı Delcy Rodriguez, Türk halkına ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’a şükranlarını sundu. Rodriguez yayımladığı mesajında, “Bu destek mesajını ve Türkiye’nin bu zorlu zamanlarda Venezuela halkının yanında olma konusunda gösterdiği isteği büyük bir takdirle karşılıyoruz. Bu davranış, milletlerimiz arasındaki ilişkileri tanımlayan dostluk ve karşılıklı saygıya dayalı güçlü bağları bir kez daha göstermiştir” ifadelerini kullandı. Dünya genelinden ülkeye destek mesajları yağdı.

Yaşanan bu parlamenter ve yerel yönetim düzeyindeki geçişleri Halk TV’ye değerlendiren İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu, parti değiştiren siyasetçileri ve mevcut aktarım mekanizmalarını kurumsal ahlak yönünden eleştirdi.

"SEÇMEN İRADESİNE SAYGISIZLIK SİYASET KURUMUNU AŞINDIRIYOR"

Dervişoğlu, siyasetin zorlukları göğüsleme ve toplumsal saygı inşa etme alanı olduğunu vurgulayarak, seçmen iradesinin korunması gerektiğine dikkat çekti:

"Kendisini bir makama taşıyan seçmenin iradesine şayet saygıyla yaklaşamıyorsa siyasetçi, öncelikle o siyasetçinin kimliği tartışma konusu olur. Bu durum, genel anlamıyla ilgili siyasetçiyle birlikte siyaset kurumunun bütününü de aşındıran bir hale dönüşür. Türkiye’de en başından itibaren yaşanan durum tam olarak budur. Bizim siyasi transferler meselesine baktığımız pencere, siyaset kurumunun itibarını korumaya yönelikti; ancak iş şu anda tamamen şirazesinden çıkmış durumdadır."

"TEHDİT VE TEKLİF" FORMÜLÜ: İKİ T ANALİZİ

Siyasi parti değiştiren aktörlerin motivasyon kaynaklarına dair iki temel olasılık üzerinde duran İYİ Parti Lideri, süreci "Tehdit" ve "Teklif" kavramları üzerinden formüle etti:

Dervişoğlu, "İlk bakışta iki şey geliyor akla. Bunlardan bir tanesi tehdit, bir diğeri de teklif. Bir siyasetçi bu iki T’den hangisine açık olursa olsun, o siyasetçinin siyasi ahlakının sorgulanmasına vesile olur" ifadelerini kullandı.

Bu kurguların birileri tarafından maksatlı olarak siyaset kurumunun itibarını zafiyete uğratmak ve siyasi rant devşirmek için yapıldığını iddia eden Dervişoğlu, mevcut yönetim sisteminin siyaseti kişiselleştirdiğini ve kurumsal aklın inşa edilmesinin önünde bir engel teşkil ettiğini savundu.

"AÇIĞINIZ VARSA SİYASETİ BIRAKIN"

Açıklamalarının son bölümünde siyasi alanda faaliyet gösteren tüm aktörlere doğrudan seslenen Müsavat Dervişoğlu, şantaj veya baskılara açık noktaları bulunan kişilerin kamusal görevleri üstlenmemesi gerektiğini belirterek, "Açığınız varsa siyaseti bırakın" diyerek sözlerini tamamladı.

Bir gazetecinin, “Türkiye, F-35 savaş uçakları istiyor. Türkiye’ye büyük bir hediye paketiyle mi gidiyorsunuz?” sorusuna cevap veren Trump, Ankara’ya olumlu mesaj verdi.

Trump, “Sanırım öyle. Muhtemelen onu çok mutlu edecek bir şey yapacağım”ifadelerini kullandı.

“ERDOĞAN EV SAHİPLİĞİ YAPMASAYDI GİTMEYEBİLİRDİM”

Trump, Temmuz ayında Ankara’da düzenlenecek NATO Zirvesi’ne katılım kararında Erdoğan’ın ev sahipliğinin belirleyici olduğunu söyledi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın kendisini arayarak zirveye davet ettiğini belirten Trump, Erdoğan’ın kendisine, “Lütfen, zirve Türkiye’de. Orada olmalısınız. ABD orada olmalı” dediğini aktardı.

Trump, bu çağrı üzerine zirveye katılma kararı aldığını belirterek, “Cumhurbaşkanı Erdoğan’a duyduğum saygı nedeniyle gidiyorum” dedi.

ABD Başkanı, Erdoğan için “Onu seviyorum. O benim arkadaşım” ifadelerini de kullandı.

"ERDOĞAN ONDAN İSTEDİĞİM HER ŞEYİ YAPTI"

Trump, gazeteci Yunus Paksoy’un sorusuna verdiği yanıtta Cumhurbaşkanı Erdoğan’a ilişkin dikkat çeken ifadeler kullandı.

Paksoy’un, “Bir Türk olarak Ankara’ya gelişinizin ilgiyle beklendiğini söyleyebilirim. Büyük dostunuz Erdoğan’a ve Türk halkına mesajınız nedir?” sorusuna Trump, Türkiye’den olup olmadığını sorarak başladı.

Gazetecinin “Evet, Türküm” yanıtı üzerine Trump, Erdoğan’ın savaşın dışında kalmasını istediğini ve bunun gerçekleştiğini söyledi.

Trump, “O benim bir dostum ve savaşın dışında kaldı. Belki İran tarafında güçlü bir aday olabilirdi ama ben ondan dışında kalmasını istedim, o da öyle yaptı” dedi.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in de benzer şekilde sürece dahil olmamasını istediğini belirten Trump, “O da öyle yaptı” ifadelerini kullandı.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in de doğrudan dahil olmadığını söyleyen Trump, “Hepsi dışında kaldı” dedi.

Erdoğan için “Harika bir lider, çok güçlü bir insan, harika bir ordusu var” diyen Trump, Türkiye’yi sevdiğini ve başarılı bir iş çıkardığını söyledi.

Trump, “Saygı duyulan bir adam, saygı duyulan bir lider ve benim bir dostum oldu” ifadelerini kullandı.

Açıklamasının sonunda ise dikkat çeken bir değerlendirmede bulunan Trump, “Erdoğan güçlü bir adam ve ondan şimdiye kadar istediğim her şeyi yaptı” dedi.

NATO’YA MESAJ: “SADECE SADAKAT İSTİYORUM”

Karar'ın haberine göre, Trump, NATO Genel Sekreteri Rutte ile görüşmesi öncesi ittifak üyelerine de mesaj verdi.

NATO müttefiklerinden ne beklediği sorulan Trump, “Sadece sadakat” yanıtını verdi.

ABD’nin dünyanın en güçlü ordusuna sahip olduğunu söyleyen Trump, “Onların parasına ya da başka bir şeyine ihtiyacımız yok. Ama sadakat istiyorum. Biz her zaman onlar için savaşıyoruz” dedi.

Trump’ın bu açıklaması, ABD’nin NATO içindeki yük paylaşımı ve ittifak dayanışması konularında daha sert bir çizgi izleyeceğinin işareti olarak yorumlandı.

İRAN’DAKİ OKUL SALDIRISI İÇİN “KORKUNÇ” DEDİ

Trump, İran’daki bir ilkokulda onlarca kız öğrencinin öldüğü, ABD tarafından düzenlenen füze saldırısına ilişkin soruya da cevap verdi.

Saldırıyı “korkunç” olarak nitelendiren Trump, olayın sorumluluğuna ilişkin net bir kanaate sahip olmadığını söyledi.

Trump, “Bunun biz olduğuna inanmamı sağlayacak hiçbir şey görmedim” dedi.

Savunma Bakanı Pete Hegseth ise Pentagon soruşturmasının bulgularının “uygun zaman geldiğinde” açıklanacağını belirtti.

PETROL ŞİRKETLERİNE “FAHİŞ FİYAT” UYARISI

Trump, benzin fiyatlarının petrol vadeli işlemlerindeki düşüş kadar hızlı gerilememesi nedeniyle büyük petrol şirketlerini de hedef aldı.

Petrol şirketlerinin fiyatlarda “muhtemelen fahiş artış” yaptığını söyleyen Trump, Adalet Bakanlığı’nın bu konuda inceleme yapabileceğini belirtti.

Trump, ExxonMobil, Chevron, Shell ve BP gibi büyük enerji şirketlerinin de olası inceleme kapsamında olabileceğini söyledi.

ZELENSKİY İÇİN “CESUR” DEDİ

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy hakkında da konuşan Trump, Zelenskiy’i “cesur” olarak nitelendirdi.

Rusya-Ukrayna savaşında her iki tarafta da çok sayıda insanın hayatını kaybettiğini belirten Trump, Zelenskiy için “En azından ayakta kalıyor. Bence oldukça iyi gidiyor” ifadelerini kullandı.

F-35 DOSYASI YENİDEN GÜNDEMDE

Trump’ın sözleri, Türkiye’nin F-35 programına dönüş talebini yeniden gündemin üst sıralarına taşıdı.

Türkiye, Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının ardından F-35 programından çıkarılmış, daha önce sipariş edilen uçakların teslimatı da durdurulmuştu.

Ankara ise program ortağı olduğunu, F-35’ler için ödeme yaptığını ve Türkiye’nin programdan çıkarılmasının haksız olduğunu savunuyor.

Trump’ın “Onu çok mutlu edecek bir şey yapacağım” sözleri, Ankara zirvesi öncesinde F-35 dosyasında yeni bir siyasi açılım ihtimalini güçlendiren bir mesaj olarak değerlendirildi.

KAAN MOTORLARI İÇİN WASHİNGTON’DA HAREKETLİLİK

Trump’ın açıklamaları, ABD yönetiminin Türkiye’ye yönelik savunma sanayii adımlarını hızlandırdığı bir döneme denk geldi.

Washington’un, Türkiye’nin milli muharip uçağı KAAN’da kullanılmak üzere General Electric üretimi motorların satışını ilerletmeye hazırlandığı belirtiliyor.

Söz konusu satışın, F-35 programına dönüş anlamına gelmese de Ankara’ya yönelik önemli bir savunma sanayii jesti olarak görüldüğü ifade ediliyor.

GÖZLER ANKARA’DAKİ ZİRVEDE

Trump’ın Beyaz Saray’daki açıklamaları, Ankara’da yapılacak NATO Zirvesi öncesinde Türkiye-ABD ilişkilerine yönelik beklentileri artırdı.

Erdoğan-Trump görüşmesinde F-35 programı, KAAN projesi, savunma sanayii kısıtlamaları, S-400 yaptırımları, İran savaşı sonrası bölgesel güvenlik ve NATO’nun geleceği gibi başlıkların masada olması bekleniyor.

Trump’ın “Erdoğan’a saygı nedeniyle gidiyorum” ve “Onu çok mutlu edecek bir şey yapacağım” sözleri, Ankara zirvesinin yalnızca NATO açısından değil, Türkiye-ABD ilişkileri açısından da kritik bir dönemeç olacağını gösterdi.

KABA ÖLÜM HIZINDA SİNOP İLK SIRADA

Bin kişi başına düşen ölüm sayısını ifade eden kaba ölüm hızının en yüksek olduğu il 2025 yılında binde 10,8 ile Sinop oldu. Sinop’u binde 10,2 ile Kastamonu, binde 9,6 ile Giresun ve binde 9,5 ile Balıkesir takip etti.

Kaba ölüm hızının en düşük olduğu il ise binde 2,3 ile Şırnak olarak kayıtlara geçti. Şırnak’ın ardından Hakkari (binde 2,5), Van (binde 3,1), Batman ve Şanlıurfa (binde 3,2) en düşük ölüm hızına sahip iller arasında yer aldı.

İNTİHAR SAYISI SON 25 YILIN EN YÜKSEK SEVİYESİNE ÇIKTI

TÜİK’in intihar verilerine göre, 2025 yılında Türkiye’de 4 bin 599 kişi intihar sonucu hayatını kaybetti. Bu sayı 2024’te 4 bin 509’du. Kaba intihar hızı da yüz binde 5,36ile 2001-2025 döneminin en yüksek seviyesine ulaştı. Erkeklerde intihar sayısı 3 bin 684, kadınlarda ise 915 olarak kaydedildi.

Karar'da yer alan habere göre, İntihar nedenleri arasında ilk sırayı hastalık aldı. 2025 yılında 1.128 kişinin hastalık nedeniyle intihar ettiği kaydedildi. Bunu 463 kişiyle geçim zorluğu, 188 kişiyle aile geçimsizliği, 104 kişiyle istediği kişiyle evlenememe, 26 kişiyle ticari başarısızlıkve 9 kişiyle öğrenim başarısızlığı izledi. En yüksek pay ise nedeni belirlenemeyen veya “diğer” başlığında sınıflandırılan vakalarda görüldü.

TÜİK intihar istatistikleri tablosuna göre, intiharların en yoğun görüldüğü yaş grubu 25-29 yaş oldu. Bu yaş grubunda 594 kişi yaşamına son verdi; onu 20-24 yaş grubunda 537 ve 30-34 yaş grubunda 536 kişi izledi.

ÖLÜMLERİN ÜÇTE BİRİNDEN FAZLASI DOLAŞIM SİSTEMİ HASTALIKLARINDAN KAYNAKLANDI

Ölüm nedenleri incelendiğinde, 2025 yılında ölümlerin yüzde 34,7’si dolaşım sistemi hastalıklarından kaynaklandı. Bu grubu yüzde 16,1 ile iyi huylu ve kötü huylu tümörler, yüzde 15,1 ile solunum sistemi hastalıkları izledi. Endokrin, beslenme ve metabolizma hastalıkları yüzde 5,0, dışsal yaralanmalar ve zehirlenmeler yüzde 4,0, sinir sistemi ve duyu organları hastalıkları ise yüzde 3,3 pay aldı.

Dolaşım sistemi hastalıklarına bağlı ölümler kendi içinde değerlendirildiğinde, bu ölümlerin yüzde 42,3’ünü iskemik kalp hastalıkları oluşturdu. Diğer kalp hastalıkları yüzde 24,6, serebro-vasküler hastalıklar yüzde 18,2, hipertansif hastalıklar ise yüzde 9,1 pay aldı.

Dolaşım sistemi hastalıklarından kaynaklanan ölüm oranının en yüksek olduğu il yüzde 47,7 ile Çanakkale oldu. Çanakkale’yi yüzde 42,8 ile Balıkesir, yüzde 42,2 ile Hatay ve yüzde 42,0 ile Burdur izledi.

Bu ölüm nedeninin en düşük görüldüğü il ise yüzde 25,4 ile Kilis olarak belirlendi. Kilis’i Hakkari (yüzde 28,7), İstanbul (yüzde 28,9) ve Kayseri (yüzde 29,0) takip etti.

TÜMÖR KAYNAKLI ÖLÜMLERDE AKCİĞER İLK SIRADA

İyi huylu ve kötü huylu tümörlerden kaynaklanan ölümler incelendiğinde, en yüksek payı yüzde 28,9 ile gırtlak, soluk borusu, bronş ve akciğerin kötü huylu tümörleri aldı. Bunu yüzde 8,0 ile kolonun kötü huylu tümörü, yüzde 7,6 ile lenfoid ve hematopoetik kötü huylu tümörler izledi. Midenin kötü huylu tümörü yüzde 7,4, pankreasın kötü huylu tümörü ise yüzde 6,8 paya sahip oldu.

Tümör kaynaklı ölüm oranının en yüksek olduğu il yüzde 22,4 ile Ağrı olarak kaydedildi. Van yüzde 19,8 ile ikinci sırada yer alırken, Kocaeli ve Ankara yüzde 19,5, Elazığ ise yüzde 19,4 ile öne çıkan iller arasında bulundu. En düşük oran ise yüzde 9,7 ile Kilis’te görüldü.

BEBEK ÖLÜM HIZI GERİLEDİ

TÜİK verilerine göre bebek ölüm sayısı 2024 yılında 8 bin 484 iken 2025 yılında 6 bin 988’e düştü. Bin canlı doğum başına düşen bebek ölüm sayısını ifade eden bebek ölüm hızı da binde 9,0’dan binde 7,8’e geriledi.

Doğumdan sonraki ilk beş yıl içinde ölme olasılığını ifade eden beş yaş altı ölüm hızı ise 2024 yılında binde 11,1 iken 2025 yılında binde 9,5 olarak hesaplandı.

FELAKETLERE DAVETİYE ÇIKARILIYOR

Uyarılara rağmen projede bir değişikliğe gidilmedi, yetkililer 'Sorun yok' mesajı verdi. Jeoloji uzmanı Prof. Dr. Osman Bektaş MTA'nın 250 yeni fay hattı ekleyerek güncellediği haritayı işaret ederek duruma dikkat çekti. 'Doğu Karadeniz kıyıları sismik kumar masasında. Dolgu alanı üzerine inşa edilen hastane, stadyum ve havalimanı gibi stratejik yapılar risk altında' dedi. Aktif fayların projelerde dikkate alınmadığını belirterek uyardı: Kritik yapıları dolguya gömmek, felaketlere davetiye çıkarmaktır. Altımızdaki sismik gerçekler halının altına süpürülüyor.

KARADENİZ SİSMİK TEHLİKE ALTINDA

Karar'ın manşetinde yer alan habere göre, Trabzon’daki deprem sonrası inşaatı devam eden Akyazı’daki şehir hastanesi ile stadyumun bulunduğu dolgu alanı denize doğru 7 milimetre kaydı. Vahim tabloya rağmen projede değişikliğe gidilmezken uzmanlar MTA’nın güncellediği fay hattı haritası üzerinden bölge için uyardı: Faylar dikkate alınmıyor. Kritik altyapıları dolguya gömmek, gelecekteki felaketlere davetiye çıkarmaktır.

Doğu Karadeniz bölgesinde daha önce de çalışmalar yapan ve bölgedeki yapılaşmalar konusunda uyarılarda bulunan Jeoloji uzmanı Prof. Dr. Osman Bektaş, Ordu, Trabzon ve Rize kıyı hattında hastaneler, stadyumlar, havalimanları ve benzeri kritik altyapıların deniz dolguları üzerinde yükseldiğini belirterek, bu alanların sismik açıdan yeterince değerlendirilmediğini belirtti. TPAO verilerinde açık denizde tanımlanan aktif fayların mühendislik projelerinde yeterince dikkate alınmadığını aktaran Bektaş, “Kritik altyapıları dolguya gömmek, gelecekteki felaketlere davetiye çıkarmaktır” dedi.

DENİZ DOLGULARI RİSK TAŞIYOR

Akyazı Stadı, Rize-Artvin Havalimanı ve Trabzon’daki sağlık yatırımları gibi stratejik yapıların bulunduğu kıyı dolgularına işaret eden Bektaş, “Bölgenin en stratejik yapıları sorumsuzca yapılan deniz dolgularının üzerine inşa ediliyor. Ancak altımızdaki sismik gerçekler tamamen halının altına süpürülmüş durumda. TPAO’nun açık denizde net olarak koordinatlandırdığı Ordu, Trabzon ve Rize fayları mühendislik projelerinde yeterince dikkate alınmıyor. Bu faylar MTA haritasında yer almadığı için mega yapılar ters ve bindirme karakterli fayların etki alanında körleme tasarlanıyor. Deniz dolguları deprem sırasında zemin davranışı açısından özel riskler taşıyor. Deniz dolguları suya doygun ve gevşek zeminlerden oluşuyor. Deniz altındaki fayların kırılması halinde bu dolgular deprem dalgalarını sönümlemek yerine büyütebilir” dedi.

Bektaş, dolgu alanlarının yalnızca deprem anında değil deprem olmadığı dönemde de risk üretebileceğini ifade ederek şunları kaydetti: “Bu alanlarda kendi ağırlıkları nedeniyle milimetrik düşey oturma ve yamaç boyunca kayma deformasyonları yaşanabilir. Sismik sessizlik döneminde bile dolgu zeminler deformasyon geçirebilir. InSAR gibi uydu ölçüm yöntemleriyle bu tür oturma ve kaymalar takip edilebilir. Kritik altyapıların deniz dolguları üzerine inşa edilmesi bilimsel denetim ve şeffaf veri gerektiriyor. Mühendislik bilimini ve sismik verileri yok sayarak kritik altyapıları dolguya gömmek, gelecekteki felaketlere davetiye çıkarmaktır”

‘YAPILAR UYDU VERİLERİYLE İZLENMELİ’

Bektaş, 27 Ocak’ta Trabzon açıklarında meydana gelen 3,8 büyüklüğündeki depremin ardından Akyazı Stadı ve inşa halindeki Şehir Hastanesi’nin bulunduğu bölgede yamaçların stabilitesinin bozulduğunu belirterek, hastane zemininde ve yamaçlarda kayma hareketinin başladığı uyarısında bulunmuştu. Küçük ve orta büyükteki depremlerin bu yamaçların stabilitesini bozduğunu ve bölgeye yapılacak binalara dikkat edilmesini ifade eden Bektaş, stat ve hastanenin 24 saat uydu verileriyle sürekli izlenmesi gerektiğini vurgulamıştı.