SABAH BARIŞ AKŞAM SAVAŞ

Trump son mesajında “Artık makul olamayacağımız bir nokta gelebilir ve başarıyla başlattığımız işi askeri olarak tamamlamak zorunda kalabiliriz” diyerek açıkça savaş ilan etti. Hızını alamayan ABD Başkanı “Bu olursa artık İran İslam Cumhuriyeti var olmaz” sözleriyle, barış masasına oturduğu bir ülkeyi haritadan silmekle tehdit etti. Tahran’ı anlaşmayı ihlalle suçlayarak hava savunma radar sistemleri, iletişim altyapıları ve dron üretim merkezlerini vurdu. İran Dışişleri Bakanlığı ise bu eylemleri vahşet olarak niteleyip Washington’u barışı yıkmakla suçladı.

TRUMP’IN BARIŞ BALONU PATLADI

Karar'ın haberine göre, İran’la imzalanan mutabakata rağmen Trump’ın zikzaklarla yüklü siyaseti bölgeyi yeniden ateşe sürdü. 120 gündür bir gün barış elçisi gibi davranıp diğer gün ‘İran’ı haritadan sileriz’ diyen Başkan’ın yaptığı anlaşmanın mürekkebi dahi kurumadan Körfez’de füzeler ateşlendi. Trump, “İşi bitirmemiz gerekebilir’ tehdidi savurdu.

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a karşı başlattığı yıkıcı savaşta sağlanan kırılgan barış süreci yerini aniden balistik füzelere bıraktı. Çatışmaları durdurmak ve dünyanın en kritik enerji güzergahlarından biri olan Hürmüz Boğazı’nı uluslararası deniz trafiğine yeniden açmak amacıyla sadece birkaç gün önce imzalanan on dört maddelik ateşkes anlaşması, karşılıklı suçlamalar eşliğinde yine tehlikeye düştü. Savaşın başladığı ilk günden beri çelişkili mesajlar veren ABD Başkanı Donald Trump, küresel diplomasiyi sarsan zikzaklarıyla dünyayı endişelendiriyor. İran ile müzakerelerin çok iyi bir mecrada ilerlediğini belirtip ticari gemilerden geçiş ücreti alınmayacağı yönünde son derece barışçıl bir vizyon çizen Başkan Trump, son saldırıların hemen ardından tamamen zıt bir tavır benimsedi. Trump yaptığı paylaşımında, “Artık makul olamayacağımız bir nokta gelebilir ve başarıyla başlattığımız işi askeri olarak tamamlamak zorunda kalabiliriz” diyerek açıkça savaş çığırtkanlığı yaptı. Hızını alamayan lider, “Bu olursa artık İran İslam Cumhuriyeti var olmaz” sözleriyle, barış masasına oturduğu bir ülkeyi haritadan silmekle tehdit etti. Gerilimi alevlendiren olay, Panama bayrağı taşıyan MT Kiku adlı ticari tankerin Hürmüz Boğazı’ndan geçişi esnasında insansız hava aracıyla hedef alınması oldu. Bu saldırıyı gerekçe gösteren ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, barış antlaşmasını ihlal ettiği suçlamasıyla İran’ın hava savunma radar sistemleri, iletişim altyapıları ve dron üretim merkezlerini kapsayan on farklı askeri hedefini uçaklarla bombaladı. İran Dışişleri Bakanlığı ise bu eylemleri vahşet olarak niteleyip Washington’u barışı yıkmakla suçladı. İran Devrim Muhafızları Ordusu, tam koordineli bir operasyonla Kuveyt sınırlarındaki Ali es-Salim Hava Üssü ile Bahreyn’deki Selman Limanı’nda konuşlu Amerikan Beşinci Filosu dâhil sekiz kritik ABD tesisini füzelerle vurdu. Artan gerilim üzerine Suudi Arabistan, Mısır ve Katar gibi Arap ülkeleri, saldırıya uğrayan devletlerin egemenliğini savunan bildiriler yayımladı. Masada barışçıl olup sahada kıyamet vaat eden Trump usulü çelişkiler, kırılgan barışı kökünden zehirlemeye devam ediyor.

İSRAİL DE YANGINA BENZİN DÖKÜYOR: LÜBNAN’A DA ANLAŞMADAN BİR GÜN SONRA BOMBA

Körfez’deki ABD-İran savaşı bölgeyi ateşe atarken, Ortadoğu’daki büyük yangına bir benzin de İsrail’den geldi. İsrail ve Lübnan arasında kalıcı barışın yolunu açması beklenen diplomatik çerçevenin imzalanmasından sadece bir gün sonra İsrail ordusu Lübnan’ın güneyine hava saldırısı düzenledi. Nebatiye el-Fevka kasabasına insansız hava aracıyla düzenlenen son saldırıda bir sivil can verdi, iki kişi yaralandı. Müzakere masasında yer almayan Hizbullah lideri Naim Kasım, Washington’daki bu anlaşmayı “aşağılayıcı, utanç verici ve egemenliğin teslimi” diye niteleyip geçersiz saydıklarını ilan etti. İsrail Savunma Bakanı Israel Katz ise birliklerine Lübnan sınırları içinde 10 kilometreye uzanan güvenlik bölgesinde “uzun süreli bir kalışa hazırlanmaları” emrini vererek askeri işgalin daha da süreceğini kanıtladı. Bugüne kadar 4 bin 192 sivilin öldüğü bu kanlı cephede barış umutları şimdiden paramparça oldu.

Bir gazetecinin, “Türkiye, F-35 savaş uçakları istiyor. Türkiye’ye büyük bir hediye paketiyle mi gidiyorsunuz?” sorusuna cevap veren Trump, Ankara’ya olumlu mesaj verdi.

Trump, “Sanırım öyle. Muhtemelen onu çok mutlu edecek bir şey yapacağım”ifadelerini kullandı.

“ERDOĞAN EV SAHİPLİĞİ YAPMASAYDI GİTMEYEBİLİRDİM”

Trump, Temmuz ayında Ankara’da düzenlenecek NATO Zirvesi’ne katılım kararında Erdoğan’ın ev sahipliğinin belirleyici olduğunu söyledi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın kendisini arayarak zirveye davet ettiğini belirten Trump, Erdoğan’ın kendisine, “Lütfen, zirve Türkiye’de. Orada olmalısınız. ABD orada olmalı” dediğini aktardı.

Trump, bu çağrı üzerine zirveye katılma kararı aldığını belirterek, “Cumhurbaşkanı Erdoğan’a duyduğum saygı nedeniyle gidiyorum” dedi.

ABD Başkanı, Erdoğan için “Onu seviyorum. O benim arkadaşım” ifadelerini de kullandı.

"ERDOĞAN ONDAN İSTEDİĞİM HER ŞEYİ YAPTI"

Trump, gazeteci Yunus Paksoy’un sorusuna verdiği yanıtta Cumhurbaşkanı Erdoğan’a ilişkin dikkat çeken ifadeler kullandı.

Paksoy’un, “Bir Türk olarak Ankara’ya gelişinizin ilgiyle beklendiğini söyleyebilirim. Büyük dostunuz Erdoğan’a ve Türk halkına mesajınız nedir?” sorusuna Trump, Türkiye’den olup olmadığını sorarak başladı.

Gazetecinin “Evet, Türküm” yanıtı üzerine Trump, Erdoğan’ın savaşın dışında kalmasını istediğini ve bunun gerçekleştiğini söyledi.

Trump, “O benim bir dostum ve savaşın dışında kaldı. Belki İran tarafında güçlü bir aday olabilirdi ama ben ondan dışında kalmasını istedim, o da öyle yaptı” dedi.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in de benzer şekilde sürece dahil olmamasını istediğini belirten Trump, “O da öyle yaptı” ifadelerini kullandı.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in de doğrudan dahil olmadığını söyleyen Trump, “Hepsi dışında kaldı” dedi.

Erdoğan için “Harika bir lider, çok güçlü bir insan, harika bir ordusu var” diyen Trump, Türkiye’yi sevdiğini ve başarılı bir iş çıkardığını söyledi.

Trump, “Saygı duyulan bir adam, saygı duyulan bir lider ve benim bir dostum oldu” ifadelerini kullandı.

Açıklamasının sonunda ise dikkat çeken bir değerlendirmede bulunan Trump, “Erdoğan güçlü bir adam ve ondan şimdiye kadar istediğim her şeyi yaptı” dedi.

NATO’YA MESAJ: “SADECE SADAKAT İSTİYORUM”

Karar'ın haberine göre, Trump, NATO Genel Sekreteri Rutte ile görüşmesi öncesi ittifak üyelerine de mesaj verdi.

NATO müttefiklerinden ne beklediği sorulan Trump, “Sadece sadakat” yanıtını verdi.

ABD’nin dünyanın en güçlü ordusuna sahip olduğunu söyleyen Trump, “Onların parasına ya da başka bir şeyine ihtiyacımız yok. Ama sadakat istiyorum. Biz her zaman onlar için savaşıyoruz” dedi.

Trump’ın bu açıklaması, ABD’nin NATO içindeki yük paylaşımı ve ittifak dayanışması konularında daha sert bir çizgi izleyeceğinin işareti olarak yorumlandı.

İRAN’DAKİ OKUL SALDIRISI İÇİN “KORKUNÇ” DEDİ

Trump, İran’daki bir ilkokulda onlarca kız öğrencinin öldüğü, ABD tarafından düzenlenen füze saldırısına ilişkin soruya da cevap verdi.

Saldırıyı “korkunç” olarak nitelendiren Trump, olayın sorumluluğuna ilişkin net bir kanaate sahip olmadığını söyledi.

Trump, “Bunun biz olduğuna inanmamı sağlayacak hiçbir şey görmedim” dedi.

Savunma Bakanı Pete Hegseth ise Pentagon soruşturmasının bulgularının “uygun zaman geldiğinde” açıklanacağını belirtti.

PETROL ŞİRKETLERİNE “FAHİŞ FİYAT” UYARISI

Trump, benzin fiyatlarının petrol vadeli işlemlerindeki düşüş kadar hızlı gerilememesi nedeniyle büyük petrol şirketlerini de hedef aldı.

Petrol şirketlerinin fiyatlarda “muhtemelen fahiş artış” yaptığını söyleyen Trump, Adalet Bakanlığı’nın bu konuda inceleme yapabileceğini belirtti.

Trump, ExxonMobil, Chevron, Shell ve BP gibi büyük enerji şirketlerinin de olası inceleme kapsamında olabileceğini söyledi.

ZELENSKİY İÇİN “CESUR” DEDİ

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy hakkında da konuşan Trump, Zelenskiy’i “cesur” olarak nitelendirdi.

Rusya-Ukrayna savaşında her iki tarafta da çok sayıda insanın hayatını kaybettiğini belirten Trump, Zelenskiy için “En azından ayakta kalıyor. Bence oldukça iyi gidiyor” ifadelerini kullandı.

F-35 DOSYASI YENİDEN GÜNDEMDE

Trump’ın sözleri, Türkiye’nin F-35 programına dönüş talebini yeniden gündemin üst sıralarına taşıdı.

Türkiye, Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının ardından F-35 programından çıkarılmış, daha önce sipariş edilen uçakların teslimatı da durdurulmuştu.

Ankara ise program ortağı olduğunu, F-35’ler için ödeme yaptığını ve Türkiye’nin programdan çıkarılmasının haksız olduğunu savunuyor.

Trump’ın “Onu çok mutlu edecek bir şey yapacağım” sözleri, Ankara zirvesi öncesinde F-35 dosyasında yeni bir siyasi açılım ihtimalini güçlendiren bir mesaj olarak değerlendirildi.

KAAN MOTORLARI İÇİN WASHİNGTON’DA HAREKETLİLİK

Trump’ın açıklamaları, ABD yönetiminin Türkiye’ye yönelik savunma sanayii adımlarını hızlandırdığı bir döneme denk geldi.

Washington’un, Türkiye’nin milli muharip uçağı KAAN’da kullanılmak üzere General Electric üretimi motorların satışını ilerletmeye hazırlandığı belirtiliyor.

Söz konusu satışın, F-35 programına dönüş anlamına gelmese de Ankara’ya yönelik önemli bir savunma sanayii jesti olarak görüldüğü ifade ediliyor.

GÖZLER ANKARA’DAKİ ZİRVEDE

Trump’ın Beyaz Saray’daki açıklamaları, Ankara’da yapılacak NATO Zirvesi öncesinde Türkiye-ABD ilişkilerine yönelik beklentileri artırdı.

Erdoğan-Trump görüşmesinde F-35 programı, KAAN projesi, savunma sanayii kısıtlamaları, S-400 yaptırımları, İran savaşı sonrası bölgesel güvenlik ve NATO’nun geleceği gibi başlıkların masada olması bekleniyor.

Trump’ın “Erdoğan’a saygı nedeniyle gidiyorum” ve “Onu çok mutlu edecek bir şey yapacağım” sözleri, Ankara zirvesinin yalnızca NATO açısından değil, Türkiye-ABD ilişkileri açısından da kritik bir dönemeç olacağını gösterdi.

KIRILGAN ATEŞKES SÜRECİ

Cenevre görüşmeleri belirsizliğe sürüklenirken taraflar arasında daha önce belirlenen 60 günlük takvim de tehlikeye girdi. İsrailli bakanlar art arda saldırıların devam edeceğini açıkladı. Ben-Gvir, “Orta Doğu’da kazanmak için çılgına dönülmesi” gerektiğini söyledi. “Tüm Lübnan’ın yanması” gerektiğini savundu. Smotrich de Lübnan’a saldırıların artırılmasını isteyerek “Cehennemin kapılarını açın”dedi. Bir süre sonra Katar arabuluculuğunda İsrail ile Hizbullah’ın ateşkes ilan ettiği duyuruldu. Ancak ateşkese rağmen soykırımcı saldırılarını sürdürdü. Canını kurtarmak isteyen Lübnanlılar yollara düştü.

MÜZAKERELERE İSRAİL SABOTAJI

Karar'ın haberine göre, ABD ve İran arasında İsviçre’de yapılması planlanan görüşme, İsrail Lübnan’a bomba yağdırmaya devam edince iptal oldu. Trump, Netanyahu’ya “Aklını başına al” diye çıkışınca Tel Aviv, Hizbullah’la ateşkese varmak zorunda kaldı ancak işgal ettiği bölgelerden çekilmeyeceğini duyurdu.

ABD ile İran liderlerinin sorunların çözülmesini ve savaşın durdurulmasını öngören mutabakatı imzalamasının ardından tarafların dün İsviçre’nin Bürgenstock kasabasında bir araya gelmesi bekleniyordu. Ancak başından beri barış çabalarını baltalayan İsrail, Lübnan’da 80’den fazla noktayı bombaladı. Hava ve topçu saldırılarında 47 kişi yaşamını yitirdi. Ordu Sözcüsü Avichay Adraee “Saldırılarda Hizbullah’ın altyapısı, komuta merkezi ve füze fırlatma rampaları hedef alındı. Onlarca militan öldü” dedi. Hizbullah da Ali Tahir Tepeleri’ne sızmaya çalışan İsrail tankını insansız hava aracı (İHA) ile hedef aldı. 52’nci Tabur Komutanı Yarbay Dor Gedalia Ben Shimhon’un da aralarında bulunduğu 4 askeri öldürdü.

VANCE ATEŞ PÜSKÜRDÜ

Yaşananlar üzerine Tahran, İsviçre’ye heyet göndermeyeceğini bildirdi. Ardından ABD Başkan Yardımcısı JD Vance da seyahatini iptal etti. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, mutabakat zaptının ilk maddesini hatırlatarak” Lübnan da dahil tüm cephelerde saldırılar sona ermeli. İsrail saldırılarından doğrudan ABD sorumlu” açıklaması yaptı. Tel Aviv’e sert tepki gösteren Vance da “İsrail hükümetinde bir bakan olsaydım, elimde kalan tek güçlü müttefike saldırmazdım. Başkan Trump, şu an İsrail’e sempati duyan dünyadaki tek lider. İsrail’i koruyan silahların çoğu bizim eserimiz. Yılda yaklaşık 4 milyar dolar askeri yardım sağlıyoruz. 9 milyonluk bir ülkesiniz. Karşı karşıya olduğunuz her ulusal güvenlik sorununu öldürerek çözemezsiniz” ifadelerini kullandı.

NE DERSEM YAPARLAR

İsrail’in kana duymayan Başbakanı Binyamin Netanyahu ise, Washington’a rağmen geri adım atmayacağını duyurdu. ABD ile ilişkilerine önemsediklerini ancak kuzey sınırındaki vatandaşlarının güvenliği için güney Lübnan’daki askeri varlığını sürdüreceğini kaydeden Netanyahu’ya aşırı sağcı bakanlar da arka çıktı. Trump, bu sözlere Axios haber sitesine verdiği röportajda yanıt verdi. ‘Gazze kasabı’nı uyaran Trump “Ben olmasaydım bugün İsrail diye bir devlet olmazdı. Netanyahu ile ilişkilerim iyi fakat biraz aklını başına alması gerek” şeklinde konuştu. “İsrail’in Lübnan’a saldırmasını engelleyebilecek misiniz?” sorusunu “Evet. Bana büyük saygı duyuyorlar ve ne dersem onu yapıyorlar” diye cevapladı. İran’ın askeri olarak tamamen yenilgiye uğratıldığını öne süren Trump, imzalanan mutabakat zaptının şartsız teslimiyet anlamına geldiğini savundu.

TAHRAN’A GÜVENCE

Tüm bu gelişmeler sonrası üst düzey bir ABD yetkilisi, İsrail ve Hizbullah’ın yerel saatle 16.00’da başlayacak bir ateşkes konusunda anlaştığını ilan etti. Aynı yetkili “Hizbullah ile İsrail, ABD, Katarlı müzakereciler ve İran’ın yardımıyla anlaşmaya vardı” bilgisini paylaştı. CNN de, Trump’ın İsrail’in Lübnan’daki saldırılarını artırmayacağına dair Tahran’a güvence verdiğini öne sürdü. Aynı saatlerde ajanslar “İsrail ordusu Yukarı Nebatiye ve Adşit ve Şevkin beldelerini hava saldırısıyla hedef aldı. Ayrıca uçaklar Cizzin bölgesindeki Reyhan bölgesini bombaladı” haberini geçti.

ABD ÇARESİZLİKTEN HER YOLU DENİYOR

İran lideri Mücteba Hamaney, İran ile ABD arasında varılan mutabakatı çekincelere rağmen onayladığını söyledi. Mutabakat zaptında dile getirilen hususların gerçekleşmesinin beklenildiğini kaydeden Hamaney “İleride yüz yüze gerçekleştirilecek müzakereler, düşmanın görüşlerinin kabul edileceği anlamına gelmiyor. ABD ile görüşmeler konusunda farklı bir görüşe sahibim ancak Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, İran halkının haklarının korunacağına dair garanti verip tüm sorumluluğu üstlendi. ABD Başkanı Donald Trump, çaresizlikten her yolu deniyor” dedi.

ABD VE AVRUPA BASINI TAHRAN ZAFERİNİ İLAN ETTİ

Anlaşma maddeleri ABD’de ‘Trump’ın yenilgisi, İran’ın zaferi’ olarak görüldü. New York Times gazetesi ‘İran’ın kutlayacak çok şeyi var’ diyerek, anlaşmanın kesinlikle bir teslimiyet belgesine benzemediğini belirtti. Wall Street Journal da ‘İran ile varılan mutabakat Washington’un başlangıçta ilan ettiği hedeflerden çok geri’ dedi. Trump’a en yakın yayın organı Fox News bile anlaşmanın Tahran’a ‘devasa faydalar’ sağladığı görüşüne yer verdi. Benzer haberler İsrail ve Avrupa basınında da geniş yer buldu.

TRUMP’IN CEVABI YİNE BİLİNDİK

‘ANLAŞMAYI ELEŞTİREN AHMAKTIR’

Trump imza sonrası gelen eleştirilere yine bilindik üslubuyla cevap verdi. Yaptığı açıklamada, Orta Doğu’daki savaşı sona erdirmek için imzaladığı anlaşmanın İran’a karşı yeterince sert olmadığını söyleyenlerin ‘ahmak, kıskanç, kötü ya da aptal’ insanlar olduğunu söyledi.

TRUMP YENİLDİ İRAN KAZANDI

Karar'ın haberine göre, ABD ile İran arasında 108 gündür devam eden savaşta, Trump ve Pezeşkiyan’ın mutabakat metnini imzalamasıyla ateşkes sağlandı. Trump’ın başlangıçta İran’daki rejimi sarsma hedefinin aksine Tahran’ın, Tel Aviv’e ve Washington’a üstün geldiği anlaşma metni, ABD ve AB medyası tarafından topa tutuldu. ‘Başkan kayıtsız şartsız teslim istiyordu, onun yerine bir sürprizle karşılaştı’ yorumları dikkat çekti.

ABD ile İran arasında savaşı sona erdirmeyi hedefleyen 14 maddelik mutabakat yürürlüğe girdi. ABD Başkanı Donald Trump’ın, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un Paris’te Versay Sarayı’nda verdiği akşam yemeği öncesinde İran anlaşmasını fiziki olarak imzalarken, aynı mutabakat metninin İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından da imzalanmasıyla anlaşma yürürlüğe girdi.

Daha önce cuma günü İsviçre’de imzalanması beklenen ancak tarafların, özellikle Hürmüz Boğazı’nın daha erken açılması amacıyla takvimi öne çektiği belirtilirken, mutabakat bölgede Lübnan dahil tüm askeri operasyonların derhal durdurulmasını, Hürmüz Boğazı’nda ticari geçişin yeniden başlamasını, yaptırımların kademeli olarak kaldırılmasını ve 60 gün içinde nihai anlaşmaya ulaşılmasını öngörüyor.

ABLUKA KALKIYOR

ABD ve İran’ın, bu süreçte birbirlerine karşı askeri faaliyet yürütmeme, egemenliğe saygı ve mevcut statükonun korunması konusunda mutabık kalınırken, anlaşma kapsamında ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasını kaldırmaya başlayacağı, bazı ekonomik kısıtlamaları gevşeteceği ve dondurulmuş İran varlıklarının kullanımına ilişkin adımlar atacağı kaydedildi. İran’ın ise nükleer silah geliştirmeyeceğini teyit ettiği ve uranyum stoklarının geleceğinin karşılıklı mekanizma ile belirleneceği bildirilirken, ABD ayrıca bölgesel ortaklarıyla birlikte İran’ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolarlık bir plan geliştirmeyi taahhüt ediyor.

‘İRAN’IN KUTLAYACAK ÇOK ŞEYİ VAR’

Trump, 28 Şubat’ta İsrail Başbakanı Netanyahu ile İran’da rejimi iki günde değiştirme ve ülkeyi zayıflatma planıyla İran’a saldıran ve dünyayı bir enerji krizine sürükleyerek, Ortadoğu’yu kan gölüne çevirmişti. ABD ve AB medyası, 108 günlük savaşı sona erdiren ateşkesi, Trump’ın saldırının başlangıcındaki sözlerini hatırlatarak eleştiri yağmuruna tuttu ve mutabakatı ‘İran’ın zaferi’ olarak niteledi. Ateşkese ilişkin “Başkan kayıtsız şartsız teslim istiyordu, onun yerine bir sürprizle karşılaştı” başlığını taşıyan, David E. Sanger imzalı sert bir analize yer veren New York Times’ın “İran’ın kutlayacak çok şeyi var” yorumu dikkat çekti. Gazete, Trump’ın 15 hafta önce, İran’la savaşın nasıl sona ereceğine dair en büyük iddialarını dile getirirken, “İran’la koşulsuz teslimiyet dışında hiçbir anlaşma olmayacak” dediğini hatırlattı.

‘TRUMP İLE NETANYAHU’NUN GÖRÜŞMESİ DOSTANE GEÇMEDİ’

Wall Street Journal da “Savaş politikası çöktü. İran ile varılan mutabakat Washington’un başlangıçta ilan ettiği hedeflerden geri adım anlamına geliyor” yorumunda bulunurken, Trump ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun telefon görüşmelerinin dostane geçmediğini, Lübnan hakkında son zamanlarda yaptığı telefon görüşmelerinden birinde, Trump’ın Netanyahu’ya “Neden binaları havaya uçuruyorsunuz? Binaları havaya uçurmayı bırakın” dediğini iddia etti.

Trump ise İran’a yönelik politikalarını eleştirenlere, sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı açıklamada “Borsa rekor seviyeye ulaşmış ve petrol fiyatları düşüşteyken, İran’a karşı yeterince sert davranmadığımı düşünenler ya kıskançtır ya kötü insandır ya da aptaldır” diyerek karşılık verdi.

TAHRAN: ABD VE SİYONİST REJİMİ YENDİK

ABD ile İran arasındaki mutabakat metninin kamuoyuyla paylaşmasının ardından İran devlet televizyonuna konuşan İran Meclis ve Müzakere Heyeti Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, ABD ve İsrail’in savaşın başında belirlediği 9 hedefe ulaşmasına engel olduklarını savunarak “ABD ve Siyonist rejimi yendik” dedi. Kalibaf, dünyanın bir numaralı siyasi, ekonomik ve askeri gücü olarak nitelendirdiği ABD’nin, İsrail ile karşılarına çıktığını ifade etti. Mevcut müzakere sürecinin geçmiş dönemlerden çok farklı bir zeminde yürüdüğünü öne sürerek “Şimdiki müzakerelerin önceki dönemlerden farkı, sahadaki zaferin müzakereye dayanak oluşturmasıdır. Silahlı kuvvetlerimiz düşman karşısında galip gelmiştir” diye konuştu.

Buna göre anlaşma, askeri operasyonların durdurulması, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması, İran’a yönelik bazı ekonomik kısıtlamaların gevşetilmesi ve nükleer başlıkta yeni müzakere sürecinin başlatılması üzerine kuruldu.

REJİM DEĞİŞİKLİĞİ GÜNDEMDE YOK

Taslakta dikkat çeken en önemli başlıklardan biri, İran’da rejim değişikliği hedefinin anlaşma metninde yer almaması oldu.

İran kaynaklarına göre ABD, İran’ın iç işlerine müdahale etmeme ve ülkenin egemenliğine saygı gösterme taahhüdünde bulundu.

Bu madde, savaş sürecinde zaman zaman gündeme gelen “rejim değişikliği” tartışmalarının anlaşma çerçevesinin dışında bırakıldığı anlamına geliyor.

Tahran açısından bu başlık, mutabakatın en önemli siyasi kazanımlarından biri olarak değerlendiriliyor.

NÜKLEER PROGRAM İÇİN NİHAİ KARAR YOK

Anlaşmanın en kritik başlığı olan İran’ın nükleer programı konusunda ise kesin bir çözüm ortaya konmuş değil.

Basına yansıyan bilgilere göre İran, nükleer silah üretmeyeceği veya edinmeyeceği yönündeki taahhüdünü yineliyor. Ancak uranyum zenginleştirme düzeyi, mevcut stokların akıbeti, tesislerin geleceği ve denetim mekanizmaları gibi en tartışmalı konular nihai anlaşmaya bırakılıyor.

Bu başlıkların 60 günlük yeni bir müzakere sürecinde ele alınması planlanıyor.

Dolayısıyla mevcut mutabakat, nükleer programı tamamen çözen bir anlaşmadan çok, savaşı durduran ve nükleer dosyayı sonraki teknik görüşmelere taşıyan geçiş metni niteliği taşıyor.

FÜZE PROGRAMINA DOKUNULMADI

Taslakta İran’ın balistik füze programına ilişkin doğrudan bir kısıtlama yer almadığı bildiriliyor.

İran’ın füze kapasitesi, ABD ve İsrail’in uzun süredir en çok itiraz ettiği başlıklardan biri olmasına rağmen, basına yansıyan maddelerde bu alanın müzakere kapsamı dışında bırakıldığı görülüyor.

Bu durum, Tahran’ın askeri caydırıcılık kapasitesini koruyarak masadan kalktığı yorumlarına neden oldu.

VEKİL GÜÇLER GÜNDEM DIŞI KALDI

Anlaşmada İran’ın bölgedeki silahlı müttefikleri ve vekil güçleriyle ilgili doğrudan bir düzenleme de bulunmadığı belirtiliyor.

Hizbullah, Irak ve Yemen’deki İran destekli gruplar ya da Suriye hattındaki milis yapılanmalarına ilişkin bağlayıcı bir madde yer almaması, mutabakatın kapsamını daraltan ancak İran açısından önemli bir alanı koruyan başlıklardan biri oldu.

Bu nedenle anlaşma, Washington açısından savaşı durdurma ve Hürmüz’ü açma hedefini öne çıkarırken, İran’ın bölgesel nüfuz ağını doğrudan masaya yatırmayan bir çerçeve sundu.

24-25 MİLYAR DOLARLIK VARLIK SERBEST KALACAK

Ekonomik başlıklar ise anlaşmanın İran açısından en dikkat çekici kazanım alanı oldu.

Taslakta, İran’ın dondurulmuş varlıklarının bir bölümünün serbest bırakılması öngörülüyor.

Farklı kaynaklarda tutar 24 ila 25 milyar dolar arasında aktarılırken, bu kaynağın doğrudan nakit transferleri, bölgesel ülkelerle finansal iş birliği ve kredi hatları üzerinden Tahran’ın erişimine açılacağı belirtiliyor.

İran kaynaklarına göre nihai müzakerelerin başlayabilmesi için bu varlıkların bir bölümünün önceden serbest bırakılması şart koşuluyor.

PETROL YAPTIRIMLARINDA GEVŞEME

Taslağa göre ABD, nihai anlaşmaya kadar İran’a yeni yaptırım uygulamamayı kabul ediyor.

Ayrıca İran’ın petrol satışı yapabilmesi ve enerji gelirlerine erişebilmesi için belirli süreli yaptırım muafiyetleri gündeme geliyor.

Bu madde, uzun süredir yaptırımlar nedeniyle enerji ihracatında zorluk yaşayan İran ekonomisi için kritik bir rahatlama anlamına geliyor.

Petrol, petrokimya ve ilgili ihracat kalemlerinde sağlanacak muafiyetler, Tahran’ın kısa vadeli döviz gelirlerini artırabilecek en önemli başlıklardan biri olarak öne çıkıyor.

300 MİLYAR DOLARLIK YENİDEN İMAR PLANI

Anlaşmanın en dikkat çeken maddelerinden biri de İran için hazırlanması öngörülen en az 300 milyar dolarlık yeniden imar ve kalkınma planı oldu.

İran kaynaklarında bu başlık, savaşın yarattığı ekonomik ve fiziki hasarın telafisi için oluşturulacak geniş kapsamlı bir yeniden yapılandırma programı olarak sunuluyor.

Bu planın ABD ve bölgesel müttefiklerin koordinasyonuyla hazırlanacağı, ayrıntılarının ise 60 günlük müzakere döneminde netleştirileceği belirtiliyor.

Söz konusu paket, bazı yorumlarda bir tür savaş sonrası tazminat veya telafi mekanizması olarak değerlendiriliyor.

HÜRMÜZ BOĞAZI YENİDEN AÇILACAK

Karar'dan Cansu Derebeyoğlu Asil'in haberine göre, Anlaşma taslağında Hürmüz Boğazı’nın ticari gemilere yeniden açılması da yer alıyor.

İran’ın Hürmüz’ü ticari geçişlere açması, ABD’nin ise İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırması öngörülüyor.

ABD ablukasının imza süreciyle birlikte kaldırılmaya başlanacağı ve 30 gün içinde tamamen sona erdirileceği aktarılıyor.

Ancak Hürmüz’ün nasıl ve hangi şartlarda açılacağı konusunda belirsizlikler sürüyor. İran kaynakları geçişin “İran düzenlemeleri” altında yapılacağını belirtirken, Batılı ülkeler serbest ve koşulsuz seyrüsefer güvencesi talep ediyor.

LÜBNAN DAHİL TÜM CEPHELERDE OPERASYONLARIN DURMASI

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif’in duyurusunda ve İran kaynaklı açıklamalarda, anlaşmanın Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirilmesini içerdiği belirtildi.

Bu madde, İsrail-Hizbullah hattında yaşanan son gerilimler nedeniyle kritik önem taşıyor.

Ancak İsrail’in anlaşma sürecine doğrudan taraf olmaması ve Lübnan’daki gelişmelerin ayrı bir askeri dengeye sahip olması, bu maddenin uygulamada nasıl işleyeceği konusunda soru işaretleri yaratıyor.

İŞTE 14 MADDELİK MUTABAKAT ZAPTI

İran’ın Mehr Haber Ajansı, ABD ile İran arasında varıldığı açıklanan mutabakat zaptının 14 maddeden oluştuğunu duyurdu. Ajansın yayımladığı metne göre mutabakatın öne çıkan maddeleri şöyle:

1. Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın derhal ve kalıcı olarak durdurulması.

2. ABD’nin İran’ın iç işlerine karışmama taahhüdünde bulunması ve İran İslam Cumhuriyeti’nin egemenliğine saygı göstermesi.

3. ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasını 30 gün içinde tamamen kaldırması.

4. ABD’nin İran çevresindeki askeri güçlerini çekmeyi taahhüt etmesi.

5. Hürmüz Boğazı’nın 30 gün içinde İran düzenlemeleri çerçevesinde yeniden açılması.

6. Petrol, petrokimya ürünleri ve türevlerinin satışına yönelik yaptırımların askıya alınması ve İran’ın mali kaynaklarına tam erişiminin sağlanması.

7. ABD ve müttefiklerinin İran için en az 300 milyar dolarlık yeniden yapılandırma planı sunması.

8. Nükleer meselelerde nihai anlaşmaya ulaşılması ve birincil, ikincil ABD yaptırımları ile BM Güvenlik Konseyi ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı kararlarının tamamen kaldırılması için 60 günlük müzakere süreci yürütülmesi.

9. İran’ın Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması kapsamındaki nükleer silah üretmeme taahhüdünü yinelemesi.

10. ABD’nin müzakere dönemi boyunca bölgeye yeni askeri güç göndermemesi ve İran’a yeni yaptırım uygulamaması.

11. 60 günlük nihai müzakere sürecinde İran’ın bloke edilen 24 milyar dolarlık fonunun serbest bırakılması; bu tutarın yarısının ise müzakereler başlamadan önce İran’ın kullanımına açılması.

12. Anlaşmanın uygulanması için bir denetim mekanizması oluşturulması.

13. Nihai anlaşmanın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanması.

14. Nihai müzakerelerin; İran’ın bloke edilen fonlarının yarısının serbest bırakılması, İran petrol yaptırımlarının askıya alınması ve deniz ablukasının kaldırılmasından önce başlamaması. Metne göre nihai anlaşma yalnızca zenginleştirilmiş materyallerin ve uranyum zenginleştirmenin geleceğini, yaptırımların kaldırılmasını ve İran’ın ekonomik yeniden yapılandırma planını kapsayacak. İran’ın füze programı ve “direniş gruplarına” desteğiyle ilgili başlıklar ise müzakere gündeminden kesin olarak çıkarıldı.

İRAN İÇİN SİYASİ VE EKONOMİK KAZANIM

Basına yansıyan taslak maddeler, İran’ın anlaşmadan önemli siyasi ve ekonomik kazanımlarla çıktığını gösteriyor.

Tahran açısından en kritik başlıklar; rejim değişikliği hedefinin dışarıda bırakılması, füze programı ve vekil güçlerin pazarlık konusu yapılmaması, nükleer dosyanın nihai çözüme bağlanmadan ertelenmesi, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması ve 300 milyar dolarlık yeniden imar planı oldu.

Buna karşılık ABD, savaşın durması, Hürmüz Boğazı’nın açılması, İran’ın nükleer silah üretmeme taahhüdünü yinelemesi ve petrol piyasalarındaki gerilimin düşürülmesi gibi hedefleri öne çıkarıyor.

NİHAİ ANLAŞMA 60 GÜNLÜK SÜRECE BIRAKILDI

Mevcut mutabakat, kapsamlı ve nihai bir barış anlaşmasından çok, çatışmaları durduran ve müzakere zemini oluşturan bir geçiş anlaşması niteliği taşıyor.

Nükleer program, yaptırımların tamamen kaldırılması, yeniden imar paketinin ayrıntıları ve denetim mekanizmaları gibi en kritik başlıklar 60 günlük yeni görüşme sürecinde ele alınacak.

Bu nedenle anlaşmanın gerçek etkisi, yalnızca imza töreniyle değil, sahadaki askeri operasyonların durup durmayacağı, Hürmüz geçişinin nasıl açılacağı ve ekonomik taahhütlerin uygulanıp uygulanmayacağıyla belli olacak.

TAM METİN BEKLENİYOR

ABD Başkanı Donald Trump anlaşmanın tamamlandığını duyururken, İran tarafı da mutabakatın savaşın sona ermesi için temel oluşturduğunu açıkladı.

Ancak anlaşmanın tam metni henüz kamuoyuna açıklanmadı.

Gözler, 19 Haziran’da İsviçre’de yapılması planlanan imza törenine ve ardından başlayacak teknik müzakerelere çevrildi.

Taslak maddeler mevcut haliyle, İran’ın savaş sonrası masada hem siyasi egemenlik hem ekonomik rahatlama hem de askeri caydırıcılık açısından önemli alanları koruduğunu gösteriyor.

HÜRMÜZ İRAN VE UMMAN’DA KALIYOR

Trump’tan sonra Pakistan’ın Başbakanı Şerif ‘Barış anlaşması metninde mutabık sağlandı. Barış hiç bu kadar yakın olmadı’ derken İran Dışişleri Bakanı ‘Mutabakat zaptı birkaç gün içinde dijital ortamda imzalanabilir’ açıklaması yaptı. Müzakere talebinin ABD’den geldiğini ifade etti, uranyum ve dondurulmuş varlıklar konusunun nihai anlaşmada ele alınacağını belirtti. Hürmüz’ün İran ve Umman egemenliğinde kalacağını da açıklayan Arakçi, ABD deniz ablukasının kaldırılmasının da metinde olduğunu duyurdu.

BARIŞA EN BÜYÜK TEHDİT İSRAİL

ABD ile İran anlaşma konusunda son aşamaya girerken, barış önünde en büyük tehdit olarak yine İsrail var. İran'ın 'Kırmızı çizgimiz' dediği Lübnan'a saldırı emirlerini tekrarlayan İsrail Başbakanı Netanyahu Tahran'ı da yine tehdit etti.

KÜRESEL KRİZ VE SEÇİM TRUMP’IN İNADINI KIRDI

Karar'ın manşetinde yer alan habere göre, Küresel petrol krizinin tetiklediği enerji çıkmazı ve ara seçimler, ABD Başkanı Trump’ı geri adım atmaya zorladı. Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen müzakerelerde tarihi viraja girilirken, pürüzlerin giderilmesinin ardından barış anlaşmasının dijital ortamda imzalanması bekleniyor.

28 Şubat’ta İsrail’in planıyla İran’a askeri operasyon emri vererek Ortadoğu’yu ateşe veren ABD Başkanı Donald Trump, hedeflerine ulaşamayarak pes etti. İran’da rejim değişikliği planları duvara toslayan ve Kasım seçimleri öncesi iç kamuoyunda güç kaybeden Trump’ı asıl köşeye sıkıştıran küresel enerji krizi oldu. Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla yakıt rezervleri hızla tükenirken, Japonya ve Güney Kore gibi ithalatçılar büyük darbe aldı. ABD’nin Stratejik Petrol Rezervleri (SPR) de alarm vererek 1983’ten beri en düşük seviyeye geriledi. Körfez ülkeleri lojistik tıkanıklıkla petrol satamazken, küresel rezervlerin üçte birine sahip Çin’in stoklarına dokunmaması piyasada soru işareti yarattı. Fiyatların tırmanması üzerine Trump, petrolün varilini 90 doların altına çekebilmek ve sandıktaki olası hezimeti önlemek için müzakereyi kabul etti.

Arabulucu Pakistan’ın Başbakanı Şahbaz Şerif, tarafların Mutabakat Zaptı (MOU) üzerinde uzlaştığını ve anlaşmanın 24 saat içinde kesinleşebileceğini duyurdu. Trump da “Hafta sonu veya pazartesi günü imzalayabiliriz” diyerek iyimserliği teyit etti. Türkiye, Suudi Arabistan, Katar ve Mısır gibi bölge ülkelerinin destek verdiği süreçte, BAE’nin saldırmazlık karşılığı milyarlarca dolarlık İran varlığını serbest bırakacağı iddiaları son viraja girildiğini kanıtladı. Washington’daki iyimser havaya rağmen Tahran cephesi sürece temkinli yaklaşıyor. İran Dışişleri Sözcüsü, ABD ile bugün bir anlaşma imzalanmayacağını belirterek “beklememiz gerek” dedi. Yetkili, “Karşı tarafın tutarsız ve değişken tutumları nedeniyle temkinli davranmalıyız” ifadesini kullandı. Bu sırada Tahran, stratejisini müttefikleriyle koordine ediyor. CNN International’a göre İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Garibabadi, taslağı görüşmek üzere Rusya ve Çin büyükelçileriyle bir araya geldi. Toplantıda, “İran, Çin ve Rusya arasındaki stratejik ortaklık ile iş birliği kararlılıkla sürecektir” mesajı verildi. Müzakerelerin teknik detayları için gelecek hafta Cenevre’de Başkan Yardımcısı JD Vance liderliğinde görüşmeler başlayacak. Sızan 60 günlük taslağa göre İran, küresel petrolün yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nı trafiğe açacak; ABD ise deniz ablukasını kaldıracak. Yaptırımların kaldırılması peşin değil, Tahran’ın taahhüt performansına göre kademeli olacak. İran’ın nükleer silah geliştirmeyeceğine dair taahhüdünü yineleyeceği bu süreçte, zenginleştirilmiş uranyum stoklarının akıbeti de masaya yatırılacak.

BAE’DEN TARİHİ U DÖNÜŞÜ İRAN’A FÜZE ATMAMASI İÇİN 20 MİLYAR DOLAR

İran’a karşı en sert tutumu benimseyen ve Washington’ı savaşa teşvik etmek için lobi yapan Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), şok edici bir manevrayla Tahran yönetimiyle uzlaştı. Reuters’ın özel haberine göre Abu Dabi, kendisine yönelik olası füze saldırılarını tamamen durdurmak amacıyla İran ile milyarlarca dolarlık gizli bir saldırmazlık anlaşması imzaladı. Bölgesel kaynaklar, 3 milyar doların şimdiden teslim edildiğini, nihai toplamın ise 20 milyar doları bulacağını öne sürüyor. Çatışmalar sırasında ABD ve İsrail ile birlikte İran’a hava saldırıları düzenleyen BAE, arabuluculuk çabaları nedeniyle Pakistan’ı da hedef almıştı. İslamabad’dan alacaklarını acilen tahsil ederek Pakistan’ı finansal olarak cezalandırmaya kalkan Abu Dabi’nin bu hamlesi, ancak Suudi Arabistan’ın sağladığı taze kredi desteğiyle boşa düşürülebilmişti. Ayrıca BAE, savaş döneminde İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’yu bizzat ağırlayarak ortak bir savunma tedarik fonu kurma kararı almıştı. Ancak sahada rüzgar tamamen tersine döndü ve İran’ın süreçten güçlenerek çıktığı anlaşıldı. Geçtiğimiz hafta BAE, ABD yaptırım listesindeki İran Devrim Muhafızları (IRGC) üyelerini ağırladı. Ardından BAE, gerilimi düşürmek için Tahran’a da diplomatlarını gönderdi. Bu gizli diplomasinin sonuçları sahada hemen hissedildi: İran, son misilleme saldırılarında Bahreyn, Kuveyt ve Ürdün’ü füzelerle vururken BAE’ye dokunmadı. Aktarılan 20 milyar doların BAE varlık fonlarından mı yoksa dondurulmuş İran hesaplarından mı karşılandığı ise henüz belirsizliğini koruyor.

KARA HAREKATINI SON ANDA DURDURMUŞ

Amerikan CNN televizyonu, ABD ordusunun İran’daki zenginleştirilmiş uranyumu ele geçirmek için hazırladığı kara harekatı planının Başkan Donald Trump tarafından son anda durdurulduğunu duyurdu. İddiaya göre ABD Genelkurmay Başkanı Dan Caine, 19 Mayıs’ta Brüksel’deki NATO toplantısını yarıda kesip CENTCOM merkezine giderek acil operasyon detaylarını bizzat inceledi. Ancak durumu değerlendiren Başkan Trump; verilecek olası askeri kayıplar, İran’ın şiddetli misilleme ihtimali, savaşın daha da uzaması ve küresel ekonomik krizin derinleşeceği endişesiyle kritik operasyonu iptal etti. Olası bir Amerikan baskınından çekinen Tahran yönetimi ise nükleer tesislerinde olağanüstü savunma önlemleri aldı. CNN’e konuşan kaynaklar, İran’ın uranyum depolarını tamamen mühürlediğini, girişlere patlayıcı ve mayın döşediğini, yeraltı depolarına giden tünelleri ise kasıtlı olarak havaya uçurduğunu öne sürdü.

BARIŞA NETANYAHU SABOTAJI

ABD ve İran barışa hazırlanırken Netanyahu süreci sabote etmek için Lübnan’a bomba yağdırdı. İran’ın “Kırmızı çizgimiz” dediği Lübnan’a yönelik İsrail hava saldırılarında 5 kişi öldü. Ortadoğu’da barışın önündeki en büyük engel yine İsrail.

ABD ile İran arasında aylardır süren çatışmaları sona erdirecek tarihi barış anlaşmasının dijital ortamda imzalanmasına saatler kala, Ortadoğu’da barışın önündeki en büyük tehdit yine kendini gösterdi. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Washington ile Tahran arasındaki diplomatik süreci sabote etmek ve bölgeyi yeniden ateşe atmak amacıyla yönünü kuzeye çevirdi. İran’ın “kırmızı çizgimiz” olarak ilan ettiği Lübnan’a ağır hava saldırıları düzenleyen İsrail ordusu, diplomatik çözüm umutlarına ağır bir darbe indirdi. 17 Nisan’da yürürlüğe giren ve 17 Mayıs itibarıyla uzatılan ateşkese rağmen İsrail ordusu, Lübnan’ın güneyini insansız hava araçları (İHA) ve savaş uçaklarıyla hedef aldı. Lübnan resmi haber ajansı NNA’nın aktardığına göre; Deyr er-Rumman ve Kefr ez-Zehrani beldelerine düzenlenen hava saldırılarında 3 kişi yaşamını yitirdi. Sur kentine bağlı Maraka beldesindeki mezarlığa ve Reyhan beldesine yapılan İHA saldırılarında ise aralarında bölge muhtarı Ali Bedi’nin de bulunduğu 2 kişi daha hayatını kaybetti. Gün boyu Cizzin, Sur ve Nebatiye bölgelerini aralıksız bombalayan İsrail güçleri toplam 5 kişinin ölümüne neden olurken altyapıya da ağır hasar verdi. İsrail’in bu provokatif hamlesi, ABD-İran müzakerelerinin en kritik virajında kasıtlı olarak gerçekleştirildi. İran Silahlı Kuvvetleri’ne bağlı Hatemu’l Enbiya Karargahı, 8 Haziran’da İsrail’e yönelik askeri operasyonları durdurduğunu açıklamış; ancak bu kararın doğrudan “İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılarını durdurması” şartına bağlı olduğunu tüm dünyaya ilan etmişti. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de masadaki mutabakat zaptının (MOU) Lübnan’daki çatışmaların sona ermesini kapsadığını vurgulamıştı.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun, ABD ile İran arasındaki tarihi barış sürecini sabote etmek amacıyla verdiği saldırı emirleri, Lübnan’ın Sur kentinde ağır bir yıkıma yol açtı. Ateşkesi hiçe sayarak sivil yerleşim alanlarını adeta bir enkaz yığınına çeviren bu tehlikeli strateji, hem masum hayatları hem de bölgedeki diplomatik çözüm umutlarını göçük altında bırakıyor.

İlk dalgada en az 4 füzenin hava savunma sistemleri tarafından engellendiği bildirildi. Kısa süre sonra ikinci bir füze salvosu daha ateşlenirken füzelerden bazılarının hedefleri vurduğu görüldü. İsrail’in kuzey bölgelerinde sirenler çaldı.

HAVA SAVUNMA SİSTEMLERİ DEVREYE GİRDİ

İsrail ordusu, saldırı sırasında Arrow başta olmak üzere çok katmanlı hava savunma sistemlerinin aktif hale getirildiğini açıkladı.

Füzelerin rotasının takip edildiği ve tehditlere müdahale edildiği belirtildi.

İlk açıklamalarda can kaybı ya da büyük çaplı hasara ilişkin resmi bir bilgi paylaşılmadı.

SALDIRI BEYRUT SONRASI GELDİ

İran’ın füze saldırısının, İsrail’in Lübnan’ın başkenti Beyrut’un Dahiyeh bölgesine düzenlediği hava saldırılarının ardından gelmesi dikkat çekti.

İsrail, Dahiyeh’te “terör hedefi” olarak nitelendirdiği bir noktayı vurduğunu açıklamıştı. Bölge, Hizbullah’ın güçlü olduğu alanlardan biri olarak biliniyor.

Bu saldırının ardından İran cephesinden İsrail’e karşı sert yanıt verileceği yönünde açıklamalar yapılmıştı.

“GERÇEK VAAD” OPERASYONU

İran medyasına yansıyan haberlerde, saldırının “Gerçek Vaad” operasyonları kapsamında gerçekleştirildiği öne sürüldü.

İran Devrim Muhafızları’nın İsrail’e karşı kapsamlı bir yanıt hazırlığında olduğu yönündeki açıklamalar, son saldırıyla birlikte yeniden gündeme geldi.

İran kaynakları, füze fırlatmalarına ilişkin gece görüntülerini de paylaştı.

ATEŞKES SONRASI EN CİDDİ TIRMANMALARDAN BİRİ

Son saldırı, ABD ile İran arasında yürütülen kırılgan ateşkes ve müzakere süreci devam ederken yaşandı.

İran’ın İsrail’e doğrudan balistik füze fırlatması, bölgesel gerilimin yeniden genişleyebileceğine işaret eden en ciddi gelişmelerden biri olarak değerlendiriliyor.

Daha önce İran cephesinden, savaşın yeniden başlaması halinde çatışma alanının Hint Okyanusu, Kızıldeniz, Babülmendep Boğazı ve Akdeniz’e kadar genişleyebileceği uyarısı yapılmıştı.

Orta Doğu'da tansiyonu zirveye çıkaran son dakika gelişmesinde İran, İsrail topraklarına yönelik geniş çaplı bir füze saldırısı başlattı. İsrail ordusu hava savunma sistemlerinin devreye girdiğini açıklarken, İran kanadı "Kırmızı çizgiler aşıldı, karşılık verilirse daha yıkıcı darbeler vuracağız" uyarısında bulundu.

Bölgede kırılgan ateşkes hamlelerine rağmen korkulan senaryo bir kez daha devreye girdi. İsrail'in Lübnan'daki ağır bombardımanlarının ardından namlular bu kez doğrudan Tahran tarafından işgal altındaki topraklara çevrildi. Milyonlarca vatandaşın sığınaklara koştuğu, siren seslerinin geceyi inlettiği o anlarda, dünya basını da bölgeden gelecek sıcak haberlere kilitlendi. Küresel piyasaları ve enerji hatlarını derinden sarsacak bu hamleyle birlikte Orta Doğu'da hesaplar tamamen değişiyor.

İsrail Semalarında Siren Sesleri

İsrail ordusundan yapılan resmi açıklamada, İran topraklarından füze fırlatıldığının anlık olarak tespit edildiği kaydedildi. Saldırıyla birlikte ülkenin güneyinden kuzeyine kadar birçok kritik bölgesinde acil durum sirenlerinin çalmaya başladığı bildirildi. Askeri kaynaklar, tehditlerin havada imha edilmesi için tüm hava savunma mekanizmalarının ve önleme faaliyetlerinin operasyonel düzeyde harekete geçirildiğini duyurdu.

Misillemenin Nedeni Beyrut Saldırısı

Kritik saldırının, İsrail'in ateşkese rağmen Lübnan'ın başkenti Beyrut'un Dahiye bölgesine düzenlediği kanlı hava operasyonuna misilleme olarak başlatıldığı öğrenildi. Dahiye'deki sivil yerleşim yerlerinin hedef alındığı o saldırıda ilk belirlemelere göre 2 kişinin hayatını kaybettiği, 11 kişinin ise yaralandığı hatırlatıldı.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, "ABD'nin Siyonist rejime yaktığı yeşil ışık, bölgedeki Amerikan üslerini de meşru hedef haline getirmektedir" diyerek fitili ateşleyen açıklamayı yapmıştı.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, İran'ın İsrail'e yönelik füze saldırılarının başlaması sonrası resmi X hesabından, İran ve Lübnan bayrağı görseli paylaştı.

"Tüm Kırmızı Çizgiler Aşılmıştır"

Saldırının hemen ardından İran Hazreti Hatem el-Enbiya Karargahı Komutanlığı ve ordu kademesinden peş peşe sert bildiriler yayımlandı. İsrail'in güney Lübnan'da fosfor bombaları da dahil olmak üzere yasaklanmış silahlar kullanarak savaş suçu işlediği vurgulandı.

Yapılan resmi açıklamalarda şu ifadelere yer verildi:

"İran İslam Cumhuriyeti'nin daha önceki uyarılarına rağmen, çocuk katili rejim tüm kırmızı çizgileri aşmış ve Beyrut'un Dahiye bölgesini hedef alarak saldırılarını artırmıştır. Siyonist ordu, Güney Lübnan ve Dahiye'ye yönelik saldırılarını derhal durdurmalıdır."

"Daha Yıkıcı Saldırılar Kapıda"

Tahran yönetimi, bu harekatın yalnızca bir ilk uyarı niteliği taşıdığını ve İsrail'in atacağı olası bir karşı adımda yanıtın çok daha sert olacağını ilan etti. "Eğer bu bölgeye yönelik saldırılarını genişletir veya İran'ın eylemlerine karşılık vermeye kalkışırlarsa, çok daha ağır ve üzücü darbelerle karşılaşacaklardır"denilerek rejime ve destekçisi olan devletlere yönelik yıkıcı bir savaşın başlayabileceğine dikkat çekildi.

Ayetullah Mücteba Hamanei'nin askeri danışmanı Muhsin Rezayi şunları söyledi:

"İran İslam Cumhuriyeti, ateşkesin ihlal edilmesine ve Lübnan'a yönelik saldırılara müsamaha göstermeyeceğini defalarca ilan etmişti. Bu gece saldırganlar yanıtlarını aldılar. Bu yanıt, kötülükten (şer eylemlerinden) vazgeçmeleri için bir uyarıdır; her türlü yeni girişim, daha ezici bir karşılık ve daha ağır bedellerle karşılaşacaktır."

Füzelerin vurduğu noktalardaki hasar tespit çalışmaları, İsrail güvenlik kabinesinin sığınakta alacağı kararlar ve Washington'dan gelecek ilk tepkiler bekleniyor.

Kaynak: Milli Gazete Haber Merkezi

Trump, özel temsilcisi Steve Witkoff’a sürecin durumunu sorarken, Witkoff’un “Kesinlikle bastırıyoruz” yanıtı verdiği aktarıldı.

“İMZALAMAZLARSA ANLAŞMA YAPMALI MIYIZ EMİN DEĞİLİM”

Trump, İran’la yapılacak olası anlaşmayı İbrahim Anlaşmaları’nın genişletilmesiyle ilişkilendirdi.

ABD Başkanı, “İmzalamazlarsa anlaşma yapmamız gerektiğinden emin değilim” diyerek, bölge ülkelerinin İsrail’le normalleşmesini İran mutabakatının siyasi şartlarından biri haline getirdiğini gösterdi.

Trump, Körfez ve bölge ülkelerinin İbrahim Anlaşmaları’na katılmasının “tarihi” bir gelişme olacağını savundu ve “Dürüst olmak gerekirse bunu bize borçlular” ifadelerini kullandı.

DAHA ÖNCE DE “DERHAL İMZA” ÇAĞRISI YAPMIŞTI

Trump, hafta sonu yaptığı açıklamada da İran’la yürütülen ateşkes pazarlığını İbrahim Anlaşmaları’na bağlamıştı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın da aralarında bulunduğu bölge liderleriyle yaptığı görüşmeyi hatırlatan Trump, Suudi Arabistan ve Katar’ın İbrahim Anlaşmaları’na “derhal” imza atması gerektiğini, Türkiye dahil diğer ülkelerin de bu süreci takip etmesinin zorunlu olduğunu söylemişti.

Trump, o açıklamasında İran’la yapılacak anlaşmanın “ya herkes için büyük bir anlaşma” olacağını ya da “hiç anlaşma olmayacağını” belirterek, aksi durumda çatışmalara daha güçlü biçimde dönülebileceği mesajını vermişti.

“BENİ BEKLETEREK YUMUŞATACAKLARINI SANDILAR”

Kabine toplantısında İran’a da sert mesajlar veren Trump, Tahran’ın kendisini bekleterek pozisyonunu yumuşatacağını düşündüğünü söyledi.

Trump, “Beni bekleteceklerini sandılar. Ara seçimler var diye düşündüler. Ara seçimleri umursamıyorum” dedi.

ABD Başkanı, İran’la yaşanan süreci “savaş” değil “çatışma” olarak nitelendirdi. Ancak müzakerelerin sonuç vermemesi halinde yeni askeri adımların dışlanmadığını da ifade etti.

RUBİO: “DİPLOMASİ HER ZAMAN İLK SEÇENEKTİR”

Toplantıda konuşan ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise Washington’ın önceliğinin diplomatik çözüm olduğunu söyledi.

Rubio, “Diplomasi her zaman ilk seçenektir” derken, temel şartın İran’ın nükleer silaha sahip olmaması olduğunu vurguladı.

HÜRMÜZ İÇİN AŞAMALI FORMÜL

ABD ile İran arasında görüşülen başlıklardan biri de Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması.

Müzakerelerde, boğazın açılması ve İran’ın nükleer programına ilişkin ayrıntıların ikinci aşamada ele alınmasını öngören aşamalı bir formül üzerinde durulduğu belirtiliyor.

Trump’a İran ve Umman’ın Hürmüz Boğazı üzerinde ortak kontrolüne ilişkin bir formülü kabul edip etmeyeceği de soruldu. Trump, su yolunun herkese açık olması gerektiğini söyledi ve ABD’nin süreci izleyeceğini belirtti.

“YAPTIRIMLARI HAFİFLETMEKTEN BAHSETMİYORUZ”

Karar'dan Esra Örnek'in haberine göre, Trump, İran’a yönelik yaptırımlar konusunda da geri adım mesajı vermedi.

“Yaptırımları hafifletmekten, para vermekten bahsetmiyoruz” diyen Trump, İran’ın uygun davranması halinde dondurulmuş fonlarına erişimine izin verilebileceğini söyledi.

Trump, İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun Çin ya da Rusya’ya devredilmesi fikrine ise sıcak bakmadığını belirtti.

İRAN ANLAŞMASI İSRAİL NORMALLEŞMESİNE BAĞLANIYOR

Trump’ın son açıklamaları, İran’la müzakerelerin yalnızca ateşkes, Hürmüz Boğazı ve nükleer program başlıklarıyla sınırlı kalmadığını gösterdi.

Washington, olası İran anlaşmasını aynı zamanda Suudi Arabistan, Katar, Türkiye, Mısır, Pakistan ve diğer bölge ülkelerinin İsrail’le normalleşmesini sağlayacak daha geniş bir bölgesel mimariye bağlamak istiyor.