İnsan Hakları Eylem Planı: Hukukçular Kuşkulu

Türkiye'de toplantı ve gösteri hakkı güvencede mi?

GÜNCEL 03.03.2021, 08:11
İnsan Hakları Eylem Planı: Hukukçular Kuşkulu

Erdoğan'ın İnsan Hakları Eylem Planı'nı DW Türkçe'ye değerlendiren hukukçulara göre cumhurbaşkanının yetkileri tırpanlanmadığı sürece insan haklarının güvence altına alınması mümkün değil.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın hazırlıkları iki yıl süren İnsan Hakları Eylem Planı, Türkiye'de yargı bağımsızlığının sağlanıp sağlanamayacağı ve bunun Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi içinde mümkün olup olmayacağı tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Planın sivil bir anayasayı hedeflediği ve Türkiye'de hem yargı bağımsızlığı hem de adil yargılanma hakkını güvence altına alacağını vurgulayan Erdoğan'ın açıklamalarına hukuk çevreleri kuşkuyla yaklaşıyor.

Türkiye'de toplantı ve gösteri hakkı güvencede mi?

Eylem planını DW Türkçe'ye değerlendiren Anayasa hukukçusu Prof. İbrahim Kaboğlu'na göre Erdoğan inandırıcı değil. Eylem planının toplantı ve gösteri hakkının güvence altına alınacağı bir sisteme gönderme yaptığına dikkat çeken Kaboğlu, ancak son olarak Boğaziçi Üniversitesi'nde yaşananlara işaret ediyor. Kaboğlu, öğrencilerin ve öğretim üyelerinin atanmış bir rektörü protesto hakkının güvence altına alınmadığı gibi Cumhurbaşkanı Recey Tayyip Erdoğan ve MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli tarafından da "terörist" olarak gösterildiklerini hatırlatıyor.

Prof. Dr. İbrahim Kaboğlu

Prof. Dr. İbrahim Kaboğlu

Kaboğlu, "Türkiye’de yurttaşlar anayasadan kaynaklanan düşünce ve ifade özgürlüğü haklarını kullanıyorlar ama bunun için doğrudan hükümet yetkililerince eleştiriliyorlar" diyor. Erdoğan'ın Boğaziçi Üniversitesi öğrencilerini sert eleştirmesini "anayasaya aykırı" bulan Kaboğlu, "Bir siyasi iktidar, vatandaşların anayasal haklarını kullanmalarını engelliyorsa orada ihlalin en büyüğü vardır. Ve o siyasi iktidarın reform sözü asla inandırıcı olmaz" diyor.

Kaboğlu, 8 Mart Dünya Kadınlar Günü nedeniyle de hak ve eşitlik mücadelesi için onlarca insanın sokakta olacağını hatırlatıyor ve endişelerini dile getiriyor:

"Vatandaşların protesto hakkı güvencede mi? Eylem planına göre evet ama herkes biliyor ki; o protestolarda polis, vatandaşlara yapmadığını bırakmayacak. Anayasaya rağmen anayasayı ihlal eden, sistematik biçimde insan hakkı ihlali yapan hükümetin insan hakları eylem planı açıklaması anlamsızdır."

Hükümetin insan hakları alanında bir 'yol temizliği' yapmak isteyip, istemediği konusunda toplumda ciddi şüpheler olduğunu anlatan Kaboğlu, "Eleştiren, düşünen, konuşan herkesi tehdit eden, onları terörist diye damgalayan siyasi iktidar söylemini değiştirmediği sürece inandırıcılığı olmayacaktır. Dahası Türkiye'de yeni ihlaller ortaya çıkacaktır" diyor.

"Tek adam sistemi, insan hakkıyla çelişiyor"

Erdoğan, eylem planının aslında barolar, sivil toplum kuruluşları ve üniversitelerin desteğiyle hazırlandığı mesajını verdi. Plana göre tüm bu kurumlardan temsilcilerin katılımıyla da bağımsız bir Ceza İnfaz Kurumları İnsan Hakları İzleme Komisyonu kurulacak.

Ancak İstanbul Barosu Başkanı Avukat Mehmet Durakoğlu, "Barolara sorulması gerekirdi, onların küçücük olsun fikirleri alınmadı. Bu bir vaat planı. Planda olumsuz diyebileceğimiz bir şey yok ama bu vaatlerin uygulamaya geçmesiyle ilgili sorunlar var" diyor.

İstanbul Barosu Başkanı Avukat Mehmet Durakoğlu

İstanbul Barosu Başkanı Avukat Mehmet Durakoğlu

Bu noktada Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nin sorgulanması gerektiğini anlatan Durakoğlu, bu sistemin sürmesi durumunda insan hakları ihlallerinin de kesintisiz süreceğini öngörüyor. "Tek adam sistemi, insan hakkıyla çelişir. Çünkü bu sistemde cumhurbaşkanının yetkileri tırpanlanmıyor. Böyle bir düzende de insan hakları vaatleri, tek bir yöneticinin inisiyatifine göre uygulanır ya da olmaz" diyen Durakoğlu, insan hakları eylem planının vatandaşlara 'hukuk güvencesi' sunamadığını düşünüyor. Durakoğlu, "Planda yargı bağımsızlığı, adil yargılanma hakkı güvenceye alınmış diyemem. Çünkü o güvenceyi hissetmiyorum" yorumu yapıyor.

"Erdoğan muhalefet lideri mi?"

İdare hukukçusu Prof. Metin Günday ise Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı dinlerken tuhaf hislere kapıldığını söylüyor.

Erdoğan'ın açıklamasını DW Türkçe'ye değerlendiren Günday, "Sanki bu ülkeyi sayın cumhurbaşkanımız 2002'den 2021'e kadar yönetmemiş. Sanki başka bir iktidar var ülkede 19 yıldır. İktidar ülkedeki özgürlerin canına okumuş da Erdoğan da muhalefet lideri gibi o iktidara artık kendine gelmesi gerektiğini söylüyor. Ama kendini muhalefet lideri zanneden Erdoğan da bilmeli ki; o bahsettiği hak ve özgürlüklerin zerresi kalmadı ülkede" sözleriyle aktarıyor.

Erdoğan'ın insan hakları eylem planından söz ettiği gün MHP lideri Devlet Bahçeli'nin HDP'nin kapatılması için Yargıtay'a "hızlı davran" mesajı verdiğini hatırlatan Günday, sözlerini "Yargıya sürekli mesaj veren bir Cumhur İttifakı'nın insan hakkı ihlallerini bitiremeyeceğini biliyoruz. Öncelikle Erdoğan, Türkiye'de yargının bağımsız olmadığını itiraf etmeli ve bir yol temizliği yapmalı" diye sürdürüyor.

"İrfan Fidan neden AYM üyesi yapıldı?"

Kamu hukukçusu Prof. Levent Köker ise AKP'nin 2007'de de yeni bir anayasa için girişimde bulunduğunu ve o zaman bu anayasa üzerinde çalışacak teorisyenlere "parlamenter sistem dışında bir sistem düşünmüyoruz" teminatı verdiğini hatırlatıyor.

Şimdi AKP'nin cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi üzerinden yeni bir anayasaya doğru yol almaya çalıştığına dikkat çeken Köker, "Demek ki doğruları söylemiyorlar. Türkiye'nin çıkmazı da budur. Sisteme güven kalmamıştır" eleştirisini getiriyor.

İnsan Hakları Eylem Planı gereğince İnsan Hakları Tazminat Komisyonu kurulacak. Komisyonun, Anayasa Mahkemesi'ne başvuruya gerek kalmaksızın uzun yargılama zararlarını karşılaması öngörülüyor. Köker, DW Türkçe'nin "Komisyon hak ihlallerini giderir mi?" sorusuna "Türkiye'de bir işin olmasını istemezseniz, komisyona havale edersiniz. OHAL Komisyonu'na bakın. OHAL bitti, ama o dönemin işlemlerinin hukuki sonuçları devam ediyor. OHAL Komisyonu hak ihlallerini giderdi mi ki, şimdi başka bir komisyon gidersin. İnsan hakkı eylem planında samimi olan yargı kararlarını tanıyacağını ilan eder" yanıtını veriyor.

Köker, İrfan Fidan'ın İstanbul Cumhuriyet Başsavcısı iken önce Yargıtay üyeliğine de sonra da Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçildiğini de hatırlatıyor.

Kamu hukukçusu Prof. Levent Köker

Kamu hukukçusu Prof. Levent Köker

İrfan Fidan, iş insanı Osman Kavala'nın 15 Temmuz soruşturması kapsamında gözaltına alınıp tutuklanması kararıyla hatırlanıyor. Gezi davası ile Kavala'yla ilgili iddianameleri yazan Fidan'ın objektifliğinin, bağımsızlığının çok tartışıldığını söyleyen Levent Köker, "İki yıldır insan hakları eylem planı hazırlıyorsunuz, ama bir gecede Fidan'ı AYM üyesi yapıyorsunuz. Sadece Erdoğan istedi diye AYM üyesi olan bir isim ortadayken kimse hükümetin insan hakkı ihlallerini önleyeceğine ikna olamaz" şeklinde konuşuyor. 

Köker, hükümetin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarını da kendisi için bağlayıcı bulmadığını hatırlatıyor ve "Şimdi bu plan Türkiye'de hukukun uygulanacağını göstermiyor. Plan, Türkiye'yi oyalamak için, Avrupa ve Amerika'ya da –bize çok yüklenmeyin- mesajı vermek için açıklandı. İçinden reform çıkmaz" tahmininde bulunuyor.

"Partili cumhurbaşkanlığı tüm hukuk düzenini sakatlıyor"

Ankara Barosu'ndan Avukat Doğan Erkan da planda bağımsız yargı açısından en büyük sorun olan Hakimler Savcılar Kurulu’nun (HSK) yapısına dair hiçbir değişiklik öngörülmediğine dikkat çekiyor. Erkan, "Üyelerin önemli bölümünü cumhurbaşkanı atıyor. Başkanı, Adalet Bakanı. Bu yapısal durumdan bağımsız yargı çıkmaz" diyor.

Türkiye'de yargı reformunun önündeki en büyük engelin cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi olduğunu düşünen Erkan, eylem planına "Partili cumhurbaşkanlığı tüm hukuk düzenini sakatlıyor. Onlarca yargılama makamına dönük de facto yetki, bir siyasi parti genel başkanınca kullanılıyor. Anayasa Mahkemesi üyelerini siyasi parti başkanı atıyor. O Anayasa Mahkemesi, Yüce Divan sıfatıyla nasıl yargılayacak kendisini atayan siyasileri? Bunlar olmadan yargı reformu olmaz" eleştirisini getiriyor.

Hilal Köylü / Ankara

©Deutsche Welle Türkçe

Yorumlar (0)
9
parçalı az bulutlu
Namaz Vakti 11 Nisan 2021
İmsak 04:54
Güneş 06:24
Öğle 13:10
İkindi 16:50
Akşam 19:46
Yatsı 21:10
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 31 67
2. Fenerbahçe 32 63
3. Galatasaray 32 62
4. Trabzonspor 33 58
5. Gaziantep FK 31 50
6. Alanyaspor 32 49
7. Hatayspor 32 49
8. Karagümrük 33 49
9. Göztepe 33 46
10. Sivasspor 31 44
11. Konyaspor 31 40
12. Antalyaspor 32 39
13. Rizespor 32 36
14. Kasımpaşa 32 35
15. Malatyaspor 31 33
16. Ankaragücü 31 33
17. Başakşehir 32 33
18. Kayserispor 31 33
19. Gençlerbirliği 31 31
20. Erzurumspor 32 28
21. Denizlispor 31 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 29 60
2. Samsunspor 29 57
3. Adana Demirspor 29 55
4. Altay 29 53
5. Altınordu 29 52
6. İstanbulspor 29 51
7. Ankara Keçiörengücü 29 49
8. Tuzlaspor 29 41
9. Bursaspor 28 40
10. Bandırmaspor 29 39
11. Ümraniye 28 38
12. Boluspor 29 35
13. Balıkesirspor 29 32
14. Adanaspor 28 31
15. Menemenspor 29 30
16. Akhisar Bld.Spor 29 25
17. Ankaraspor 28 19
18. Eskişehirspor 29 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 30 60
3. Leicester City 30 56
4. Chelsea 31 54
5. Liverpool 31 52
6. West Ham 30 52
7. Tottenham 30 49
8. Everton 29 47
9. Leeds United 31 45
10. Aston Villa 30 44
11. Arsenal 30 42
12. Wolverhampton 31 38
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 30 36
15. Burnley 30 33
16. Brighton 30 32
17. Newcastle 30 29
18. Fulham 32 26
19. West Bromwich 30 21
20. Sheffield United 30 14
Takımlar O P
1. Real Madrid 30 66
2. Atletico Madrid 29 66
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 29 58
5. Real Sociedad 29 46
6. Real Betis 29 46
7. Villarreal 29 46
8. Levante 30 38
9. Celta de Vigo 29 37
10. Athletic Bilbao 30 37
11. Granada 29 36
12. Cádiz 30 35
13. Valencia 29 33
14. Osasuna 29 31
15. Getafe 30 30
16. Huesca 30 27
17. Real Valladolid 29 27
18. Elche 30 26
19. Deportivo Alaves 30 24
20. Eibar 30 23
Günün Karikatürü Tümü