İnsan Hakları Eylem Planı: Hukukçular Kuşkulu

Türkiye'de toplantı ve gösteri hakkı güvencede mi?

GÜNCEL 03.03.2021, 08:11
İnsan Hakları Eylem Planı: Hukukçular Kuşkulu

Erdoğan'ın İnsan Hakları Eylem Planı'nı DW Türkçe'ye değerlendiren hukukçulara göre cumhurbaşkanının yetkileri tırpanlanmadığı sürece insan haklarının güvence altına alınması mümkün değil.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın hazırlıkları iki yıl süren İnsan Hakları Eylem Planı, Türkiye'de yargı bağımsızlığının sağlanıp sağlanamayacağı ve bunun Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi içinde mümkün olup olmayacağı tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Planın sivil bir anayasayı hedeflediği ve Türkiye'de hem yargı bağımsızlığı hem de adil yargılanma hakkını güvence altına alacağını vurgulayan Erdoğan'ın açıklamalarına hukuk çevreleri kuşkuyla yaklaşıyor.

Türkiye'de toplantı ve gösteri hakkı güvencede mi?

Eylem planını DW Türkçe'ye değerlendiren Anayasa hukukçusu Prof. İbrahim Kaboğlu'na göre Erdoğan inandırıcı değil. Eylem planının toplantı ve gösteri hakkının güvence altına alınacağı bir sisteme gönderme yaptığına dikkat çeken Kaboğlu, ancak son olarak Boğaziçi Üniversitesi'nde yaşananlara işaret ediyor. Kaboğlu, öğrencilerin ve öğretim üyelerinin atanmış bir rektörü protesto hakkının güvence altına alınmadığı gibi Cumhurbaşkanı Recey Tayyip Erdoğan ve MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli tarafından da "terörist" olarak gösterildiklerini hatırlatıyor.

Prof. Dr. İbrahim Kaboğlu

Prof. Dr. İbrahim Kaboğlu

Kaboğlu, "Türkiye’de yurttaşlar anayasadan kaynaklanan düşünce ve ifade özgürlüğü haklarını kullanıyorlar ama bunun için doğrudan hükümet yetkililerince eleştiriliyorlar" diyor. Erdoğan'ın Boğaziçi Üniversitesi öğrencilerini sert eleştirmesini "anayasaya aykırı" bulan Kaboğlu, "Bir siyasi iktidar, vatandaşların anayasal haklarını kullanmalarını engelliyorsa orada ihlalin en büyüğü vardır. Ve o siyasi iktidarın reform sözü asla inandırıcı olmaz" diyor.

Kaboğlu, 8 Mart Dünya Kadınlar Günü nedeniyle de hak ve eşitlik mücadelesi için onlarca insanın sokakta olacağını hatırlatıyor ve endişelerini dile getiriyor:

"Vatandaşların protesto hakkı güvencede mi? Eylem planına göre evet ama herkes biliyor ki; o protestolarda polis, vatandaşlara yapmadığını bırakmayacak. Anayasaya rağmen anayasayı ihlal eden, sistematik biçimde insan hakkı ihlali yapan hükümetin insan hakları eylem planı açıklaması anlamsızdır."

Hükümetin insan hakları alanında bir 'yol temizliği' yapmak isteyip, istemediği konusunda toplumda ciddi şüpheler olduğunu anlatan Kaboğlu, "Eleştiren, düşünen, konuşan herkesi tehdit eden, onları terörist diye damgalayan siyasi iktidar söylemini değiştirmediği sürece inandırıcılığı olmayacaktır. Dahası Türkiye'de yeni ihlaller ortaya çıkacaktır" diyor.

"Tek adam sistemi, insan hakkıyla çelişiyor"

Erdoğan, eylem planının aslında barolar, sivil toplum kuruluşları ve üniversitelerin desteğiyle hazırlandığı mesajını verdi. Plana göre tüm bu kurumlardan temsilcilerin katılımıyla da bağımsız bir Ceza İnfaz Kurumları İnsan Hakları İzleme Komisyonu kurulacak.

Ancak İstanbul Barosu Başkanı Avukat Mehmet Durakoğlu, "Barolara sorulması gerekirdi, onların küçücük olsun fikirleri alınmadı. Bu bir vaat planı. Planda olumsuz diyebileceğimiz bir şey yok ama bu vaatlerin uygulamaya geçmesiyle ilgili sorunlar var" diyor.

İstanbul Barosu Başkanı Avukat Mehmet Durakoğlu

İstanbul Barosu Başkanı Avukat Mehmet Durakoğlu

Bu noktada Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nin sorgulanması gerektiğini anlatan Durakoğlu, bu sistemin sürmesi durumunda insan hakları ihlallerinin de kesintisiz süreceğini öngörüyor. "Tek adam sistemi, insan hakkıyla çelişir. Çünkü bu sistemde cumhurbaşkanının yetkileri tırpanlanmıyor. Böyle bir düzende de insan hakları vaatleri, tek bir yöneticinin inisiyatifine göre uygulanır ya da olmaz" diyen Durakoğlu, insan hakları eylem planının vatandaşlara 'hukuk güvencesi' sunamadığını düşünüyor. Durakoğlu, "Planda yargı bağımsızlığı, adil yargılanma hakkı güvenceye alınmış diyemem. Çünkü o güvenceyi hissetmiyorum" yorumu yapıyor.

"Erdoğan muhalefet lideri mi?"

İdare hukukçusu Prof. Metin Günday ise Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı dinlerken tuhaf hislere kapıldığını söylüyor.

Erdoğan'ın açıklamasını DW Türkçe'ye değerlendiren Günday, "Sanki bu ülkeyi sayın cumhurbaşkanımız 2002'den 2021'e kadar yönetmemiş. Sanki başka bir iktidar var ülkede 19 yıldır. İktidar ülkedeki özgürlerin canına okumuş da Erdoğan da muhalefet lideri gibi o iktidara artık kendine gelmesi gerektiğini söylüyor. Ama kendini muhalefet lideri zanneden Erdoğan da bilmeli ki; o bahsettiği hak ve özgürlüklerin zerresi kalmadı ülkede" sözleriyle aktarıyor.

Erdoğan'ın insan hakları eylem planından söz ettiği gün MHP lideri Devlet Bahçeli'nin HDP'nin kapatılması için Yargıtay'a "hızlı davran" mesajı verdiğini hatırlatan Günday, sözlerini "Yargıya sürekli mesaj veren bir Cumhur İttifakı'nın insan hakkı ihlallerini bitiremeyeceğini biliyoruz. Öncelikle Erdoğan, Türkiye'de yargının bağımsız olmadığını itiraf etmeli ve bir yol temizliği yapmalı" diye sürdürüyor.

"İrfan Fidan neden AYM üyesi yapıldı?"

Kamu hukukçusu Prof. Levent Köker ise AKP'nin 2007'de de yeni bir anayasa için girişimde bulunduğunu ve o zaman bu anayasa üzerinde çalışacak teorisyenlere "parlamenter sistem dışında bir sistem düşünmüyoruz" teminatı verdiğini hatırlatıyor.

Şimdi AKP'nin cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi üzerinden yeni bir anayasaya doğru yol almaya çalıştığına dikkat çeken Köker, "Demek ki doğruları söylemiyorlar. Türkiye'nin çıkmazı da budur. Sisteme güven kalmamıştır" eleştirisini getiriyor.

İnsan Hakları Eylem Planı gereğince İnsan Hakları Tazminat Komisyonu kurulacak. Komisyonun, Anayasa Mahkemesi'ne başvuruya gerek kalmaksızın uzun yargılama zararlarını karşılaması öngörülüyor. Köker, DW Türkçe'nin "Komisyon hak ihlallerini giderir mi?" sorusuna "Türkiye'de bir işin olmasını istemezseniz, komisyona havale edersiniz. OHAL Komisyonu'na bakın. OHAL bitti, ama o dönemin işlemlerinin hukuki sonuçları devam ediyor. OHAL Komisyonu hak ihlallerini giderdi mi ki, şimdi başka bir komisyon gidersin. İnsan hakkı eylem planında samimi olan yargı kararlarını tanıyacağını ilan eder" yanıtını veriyor.

Köker, İrfan Fidan'ın İstanbul Cumhuriyet Başsavcısı iken önce Yargıtay üyeliğine de sonra da Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçildiğini de hatırlatıyor.

Kamu hukukçusu Prof. Levent Köker

Kamu hukukçusu Prof. Levent Köker

İrfan Fidan, iş insanı Osman Kavala'nın 15 Temmuz soruşturması kapsamında gözaltına alınıp tutuklanması kararıyla hatırlanıyor. Gezi davası ile Kavala'yla ilgili iddianameleri yazan Fidan'ın objektifliğinin, bağımsızlığının çok tartışıldığını söyleyen Levent Köker, "İki yıldır insan hakları eylem planı hazırlıyorsunuz, ama bir gecede Fidan'ı AYM üyesi yapıyorsunuz. Sadece Erdoğan istedi diye AYM üyesi olan bir isim ortadayken kimse hükümetin insan hakkı ihlallerini önleyeceğine ikna olamaz" şeklinde konuşuyor. 

Köker, hükümetin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarını da kendisi için bağlayıcı bulmadığını hatırlatıyor ve "Şimdi bu plan Türkiye'de hukukun uygulanacağını göstermiyor. Plan, Türkiye'yi oyalamak için, Avrupa ve Amerika'ya da –bize çok yüklenmeyin- mesajı vermek için açıklandı. İçinden reform çıkmaz" tahmininde bulunuyor.

"Partili cumhurbaşkanlığı tüm hukuk düzenini sakatlıyor"

Ankara Barosu'ndan Avukat Doğan Erkan da planda bağımsız yargı açısından en büyük sorun olan Hakimler Savcılar Kurulu’nun (HSK) yapısına dair hiçbir değişiklik öngörülmediğine dikkat çekiyor. Erkan, "Üyelerin önemli bölümünü cumhurbaşkanı atıyor. Başkanı, Adalet Bakanı. Bu yapısal durumdan bağımsız yargı çıkmaz" diyor.

Türkiye'de yargı reformunun önündeki en büyük engelin cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi olduğunu düşünen Erkan, eylem planına "Partili cumhurbaşkanlığı tüm hukuk düzenini sakatlıyor. Onlarca yargılama makamına dönük de facto yetki, bir siyasi parti genel başkanınca kullanılıyor. Anayasa Mahkemesi üyelerini siyasi parti başkanı atıyor. O Anayasa Mahkemesi, Yüce Divan sıfatıyla nasıl yargılayacak kendisini atayan siyasileri? Bunlar olmadan yargı reformu olmaz" eleştirisini getiriyor.

Hilal Köylü / Ankara

©Deutsche Welle Türkçe

Yorumlar (0)
21
parçalı az bulutlu
Namaz Vakti 24 Temmuz 2021
İmsak 03:55
Güneş 05:45
Öğle 13:16
İkindi 17:12
Akşam 20:37
Yatsı 22:18
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30
Günün Karikatürü Tümü