Alaattin Aktaş'tan TÜİK’e Açık çağrı: TÜİK Bunu İzah Etmek Zorunda, "Gelin Bu Kuşkuları Giderin...?''

Ekonomist Alaattin Aktaş'tan enflasyon verisi açıklayan TÜİK'e açık çağrı geldi. İşçi, memur ve emekli 2022 zamlarını etkileyeceğini dile getiren Aktaş, "TÜİK'e bunu izah etmek düşer" dedi.

EKONOMİ 06.12.2021, 16:55
Alaattin Aktaş'tan TÜİK’e Açık çağrı: TÜİK Bunu İzah Etmek Zorunda, "Gelin Bu Kuşkuları Giderin...?''

Türkiye İstatistik Kurumu geçen hafta Kasım ayına ilişkin tüketici ve üretici fiyat endekslerini yayımladı. TÜİK  verilerine göre kasımda enflasyon yüzde 21,3 olarak arttı, ancak bu artışta otomobil fiyatlarına gelen zamlar gerektiği gibi yansımadı. Açıklanan enflasyon verisi tartışılmaya devam ederken, ekonomist Alaattin Aktaş'tan TÜİK'e çağrı geldi.

"Gelin bu kuşkuları giderin!" diyen Aktaş, "Kasımda otomobil fiyatları yüzde 30-50 arası artarken TÜİK'e göre artış çok daha az. Oranın düşük görünmesi TÜFE artışını yaklaşık 2 puan aşağı çekti. Milyonlarca vatandaşın tüketimi içinde otomobilin tabii ki hiç önemi yok. Ama gerçek zam oranı yüzde 35 dolayında olmasına rağmen TÜİK’in yüzde 6 ve yüzde 12’lik oranlara göre hesaplama yapması TÜFE artışının neredeyse 2 puan daha düşük görünmesine yol açtı. Bu işçiye, memura, emekliye verilecek zammın az olmasına yol açan bir durum. Otomobili önemsememiz o yüzden." ifadesini kullandı.

Dünya yazarı Alaattin Aktaş'ın köşe yazısı şu şekilde:

"TÜİK’in açıkladığı enflasyon oranlarına zaman zaman küçük eleştiriler yöneltmişsem de bu verilerin gerçeklerden çok uzak olduğunu, hele hele bazı fiyatlarla oynandığını hiç söylemedim, yazmadım. Çünkü enflasyon hesaplamak pek de kolay olmayan bir iş ve yapılanın yanlış olduğunu söyleyecek veriye sahip değildim.

Herkes gerçek enflasyonun açıklanandan farklı olduğunu dile getirebilir, getiriyor da zaten. Çünkü herkesin enflasyonu bir başkasınınkinden farklı olabilir, bu da doğaldır.

Birisi sigara içmiyordur, içene göre farklı enflasyonu vardır; kimisi ev sahibidir, kiralardaki artıştan hiç etkilenmiyordur; herkes her ay tabii ki otomobil almıyordur, o ayki fiyat artış ya da azalışı otomobil alanı ilgilendirir.

Tüketim kalıplarındaki bu farklılık yüzünden de herkes farklı farklı oranlar hesaplayabilir.

İşte bu nedenle şimdiye kadar TÜİK'in hesaplamasının gerçeği yansıtmadığı konusunda kesin yargılarda bulunmaktan kaçındım.

Durum değişti

Ne var ki bu ay durum başka! Ama nasıl başka?

Kasım ayı TÜFE değişiminin gerçeği yansıtmıyor olabileceği yönünde görüşler var ya, o görüşlere yine katılmıyorum.

Çünkü bu kez “Acaba mı” demiyorum.

Eldeki verilere bakıyor ve “Kasım ayı TÜFE değişimi yine gerçeği yansıtmıyor mu” kuşkusunun ötesine geçip açık açık şunu söylüyorum:

“TÜİK’in kasım ayı TÜFE hesaplaması gerçeklerden tümüyle uzaktır.”

Dikkat ederseniz TÜİK’in enflasyon hesaplaması konusunda ilk kez böylesine kesin ifadeler kullanıyorum.

Bu görüşüm neye dayanıyor?

enflasyon hesaplamasına şimdiye kadar hep temkinli yaklaşmışken bu kez niye böyle kesin konuşuyorum, anlatmaya çalışacağım.

TÜFE hesaplamasında dikkate alınan 400’ün üstündeki mal ve hizmetin fiyatının her ay nasıl değiştiğini tabii ki izleyemem. Ama kasım ayı için bir kalem mala odaklandım ve onun fiyat değişimini izledim.

Otomobilin fiyat değişimini... Hani ekim ayında fiyat derlenmediği için hesaplamaya dahil edilemeyen otomobil vardı ya, onun!

Piyasayla az çok ilgisi olan herkes biliyor ki otomobil fiyatları aldı başını gidiyor. Otomobil fiyatları bu kur artışının büyük baskısıyla birlikte marka ve tiplere göre yüzde 30 ila 50 arası arttı. Bazı markalarda yüzde 50’yi aşan artışlar bile oldu.

Milyonlarca vatandaşın tüketimi içinde otomobilin tabii ki hiç önemi yok. Ama toplam TÜFE içinde otomobil çok önemli ve bu kalemde meydana gelen fiyat değişimi genel TÜFE oranını çok etkiliyor. Genel orandaki değişim de tüm vatandaşları ilgilendiriyor.

Zam oranı yüzde 35 olarak alınsaydı...

Önce teknik bir detaya vurgu yapmak gerek.

TÜİK otomobil fiyatı derlerken sıfır otomobilleri esas alıyor. İkinci eldeki zamların endekse bir etkisi yok. Ayrıca sıfır otomobil satışı herhangi bir nedenle gerçekleşmemişse, yani zam kağıt üstünde kalmışsa bu da endekse bir etkide bulunmuyor.

Dolayısıyla kasım ayındaki zamların endekse yansıması için iki temel şart vardı. Bu zamlar sıfır otomobillerde yapılmış olacak ve bu otomobillerde de satış gerçekleşecek.

Kasımda sıfır otomobillere zam geldi mi, geldi.

Kasımda sıfır otomobil satıldı mı, satıldı.

Kimi marka ve tiplerde zam oranı çok daha yüksek olmakla birlikte ortalama zammın yüzde 35 olduğunu varsayalım.

TÜFE’de benzinli otomobilin yüzde 4,1322, dizel otomobilin yüzde 3,0678 ağırlığı var. Piyasada zam oranı yüzde 30’un altına inmemişken, hatta çok daha yüksek zamlar varken TÜİK’e göre zam benzinli otomobillerde yüzde 6.4, dizel otomobillerde yüzde 12.1 düzeyinde gerçekleşti.

Bu zam oranları yukarıdaki ağırlıklara uygulandığında benzinli otomobilden TÜFE’ye 0.26 puan, dizel otomobilden 0.37 puan yansıma oldu. Yani otomobilin toplam etkisi 0.63 puanda kaldı.

Peki piyasadaki oranlar uygulansa nasıl bir sonuç çıkacaktı?

Yüzde 35 zamma göre hesap yaptığımızda TÜFE'ye benzinliden 1.45 puanlık, dizelden 1.07 puanlık bir etki gelecekti. Böylece toplam etki 2.52 puan olacaktı.

Gerçekte en az 2.52 puan olan etki var, TÜİK’e göre bu etki 0.63 puan. Aradaki fark 1.89 puan.

TÜİK kasım ayı TÜFE artışını yüzde 3.51 açıkladı değil mi... Ekleyin bu orana 1.89 puanı, eder yüzde 5.40.

Her ne kadar bu köşede yazmadımsa da twitterda kasım ayı TÜFE artışını en az yüzde 5-6 beklediğimi belirtirken dayanağım otomobildeki bu zam gerçeğiydi. Ama TÜİK zam oranını nasıl olduğu bilinmeyecek şekilde çok düşük hesaplayınca genel TÜFE artışı da düşük çıktı.

Niye otomobil?

TÜFE’yi irdelerken niye otomobile odaklandığım sorgulanabilir. Öyle ya, geniş halk kitleleri için otomobilin ne önemi var ki!

Herhangi bir gıda maddesini, bir giyeceği izleyerek, fiyatına bakarak onun toplam TÜFE’yi ne kadar etkilediğini görmek zor. Yüzlerce kalem var, binlerce yerden fiyat derleniyor. Siz marketten ya da büyük mağazadan fiyat alırsınız; TÜİK pazardan alır. Ortaya çok farklı fiyatlar ve değişim oranları çıkar.

Ama öyle bir kalem seçeceksiniz ki hem fiyatı ülke çapında aynı olacak, hem bu ürünü izlemek çok kolay olacak, hem de bunun TÜFE’ye etkisi çok fazla olacak.

İşte bu da otomobil!

Yoksa otomobil fiyatları milyonlarca vatandaşı hiç mi hiç ilgilendirmiyor. Ama otomobil fiyatlarındaki değişim, manşet enflasyon denilen TÜFE’deki oranı, o oran da işçi, memur, emekli olmak üzere çok büyük bir kesimi ilgilendiriyor.

Otomobilin TÜFE’deki ağırlığı yüzde 7.2 değil de çok çok az olsa genele etkisi tabii ki çok düşük olur ve zammın az görünmesi üstünde durulmaz bile.

Ama gerçek zam oranı yüzde 35 dolayında olmasına rağmen TÜİK’in yüzde 6 ve yüzde 12’lik oranlara göre hesaplama yapması TÜFE artışının neredeyse 2 puan daha düşük görünmesine yol açtı.

Bu işçiye, memura, emekliye verilecek zammın az olmasına yol açan bir durum. Otomobili önemsememiz o yüzden.

TÜİK’e düşen bunu izah etmek

Otomotiv Distribütörleri Derneği’nin (ODD) verilerine göre kasım ayında 40 markanın 42 bin 982 otomobili satıldı. Yani yüzlerce çeşidi olan, binlerce yerden fiyat alınan bir üründen söz etmiyoruz. 40 firma ve yaklaşık 43 bin satış.

Şimdi TÜİK'e düşen kasım ayında hangi firmaların araçlarını dikkate alarak fiyat derlediğini açıklaması.

“Şu marka, şu tip” diye açıklama yapılsın, görelim o aracın fiyatı kasımda ne kadar artmış.

Bunda ticari bir sır da yok. Araç fiyatlarının nereden nereye geldiği zaten belli. Kasım ayında hangi marka araçtan kaç adet satıldığı da...

Dolayısıyla TÜİK pekala hangi araç fiyatını esas aldığını açıklayabilir, kamuoyu da bir fiyat karşılaştırması yapar.

Eğer gerçekte zam oranı TÜİK’in açıkladığı kadarsa köşem açık, özür dilemeye ve verilen bilgiyi aynen yazmaya hazırım.

Ama eğer TÜİK bu konuda sessiz kalmayı tercih ederse peşin peşin söyleyeyim; sayılarla oynandığını kabul ediyor demektir.

Başka ürünlere de bakılabilir

Kasım ayında özellikle kur artışından kaynaklanan inanılmaz fiyat hareketleri oldu.

TÜFE’de yer alan mal ve hizmetler sıralandığında bu kur hareketine ve piyasada gözlenene çok ters düşen bir dizi fiyat hareketi var. Ama konuyu dağıtmak istemiyorum. Bugünkü konumuz özellikle otomobil fiyatları, diğer kalemlere daha sonra da değinmek mümkün.

Yorumlar (0)
7
parçalı bulutlu
Namaz Vakti 28 Ocak 2022
İmsak 06:44
Güneş 08:12
Öğle 13:22
İkindi 15:58
Akşam 18:22
Yatsı 19:45
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 23 54
2. Konyaspor 22 45
3. Alanyaspor 23 38
4. Adana Demirspor 23 37
5. Fenerbahçe 23 37
6. Beşiktaş 23 36
7. Hatayspor 23 36
8. Başakşehir 22 34
9. Gaziantep FK 22 32
10. Sivasspor 23 31
11. Kayserispor 23 31
12. Karagümrük 23 30
13. Kasımpaşa 23 27
14. Göztepe 23 27
15. Galatasaray 23 27
16. Giresunspor 23 26
17. Antalyaspor 23 24
18. Rizespor 23 22
19. Altay 23 18
20. Ö.K Yeni Malatya 22 16
Takımlar O P
1. Ümraniye 21 45
2. Ankaragücü 21 45
3. Erzurumspor 21 38
4. Bandırmaspor 21 36
5. İstanbulspor 21 36
6. Eyüpspor 20 36
7. Samsunspor 20 33
8. Adanaspor 21 32
9. Manisa Futbol Kulübü 21 28
10. Tuzlaspor 20 27
11. Keçiörengücü 21 26
12. Gençlerbirliği 21 26
13. Boluspor 19 24
14. Kocaelispor 21 24
15. Menemen Belediyespor 21 23
16. Altınordu 21 22
17. Bursaspor 20 20
18. Denizlispor 21 19
19. Balıkesirspor 20 8
Takımlar O P
1. Manchester City 23 57
2. Liverpool 22 48
3. Chelsea 24 47
4. M. United 22 38
5. West Ham United 23 37
6. Arsenal 21 36
7. Tottenham 20 36
8. Wolverhampton Wanderers 21 34
9. Brighton 22 30
10. Leicester City 20 26
11. Aston Villa 21 26
12. Southampton 22 25
13. Crystal Palace 22 24
14. Brentford 23 23
15. Leeds United 21 22
16. Everton 20 19
17. Norwich City 22 16
18. Newcastle 21 15
19. Watford 20 14
20. Burnley 18 12
Takımlar O P
1. Real Madrid 22 50
2. Sevilla 22 46
3. Real Betis 22 40
4. Atletico Madrid 21 36
5. Barcelona 21 35
6. Real Sociedad 21 34
7. Villarreal 22 32
8. Rayo Vallecano 21 31
9. Athletic Bilbao 22 31
10. Valencia 22 29
11. Osasuna 22 28
12. Celta Vigo 22 27
13. Espanyol 22 27
14. Granada 22 24
15. Elche 22 23
16. Getafe 22 22
17. Mallorca 21 20
18. Cadiz 22 18
19. Deportivo Alaves 22 17
20. Levante 21 11
Günün Karikatürü Tümü