15.01.2022, 02:00

Demokrasinin Vazgeçilmezi: Siyasal Kültür 

En genel anlamıyla siyasal kültür; bir siyasal sistemin işleyişi için temel teşkil eden toplumda hâkim davranış, inanç ve değerler olarak tanımlanabilir. Bu siyasal sisteme yönelik mevcut bilgi, yetenek, olumlu ve olumsuz hisler ve değer yargılarının tümünü içerir. Siyasal kültür çalışmalarında ele alınan konular ve analiz düzeyleri bakımından zenginleşme gözlenmekle birlikte, yöntemsel olarak derinleşme kavramıyla ilgili çalışmalar da nitel ve nicel veri toplama yöntemlerindeki çeşitlenmeye bağlıdır. Özellikle kamuoyu araştırmaları, anket yönteminin uygulanmaya başlaması ve mülakat tekniği, davranış, algı ve tutumlardaki benzerlik ve farklılıkların ölçümlenmesinde ve niceleştirilmesinde bir devrim etkisi yaratmıştır. Böylece çok geniş ve farklı demografik özelliklere sahip toplumlarda ve ülkelerde karşılaştırmalı çalışmalar yapılması mümkün hale gelmiştir. Siyasal sistem, temel olarak siyasal yapı ve siyasal kültürün bir bileşkesidir. Siyasal yapıyı, siyasal kurumlar ve siyasal alt yapılar oluştururken, siyasal kültürü ise bireylerin siyasal sistem ile ilgili inanç, tutum, değer yargıları ve eylemleri oluşturur. 

Siyasal kültür, siyaset ile ilgili her şeyi açıklamaya yetmez. Değişik durumlarla karşılaştıklarında benzer değer yargısı ve yeteneklerde olan kişiler farklı davranış şekilleri içinde olabilirler. Siyasal kültür, gelenekler ve değerler bazındaki ortaklıkları içinde barındıran ve devletin ortak bir siyasal toplum oluşturma amacına hizmet eden bir araçtır. Bu araç ise tek tip ve statik değildir. Her ne kadar siyasal kültür, bir toplumun ortak paydası olarak tanımlansa da değerler ve inançlar değişiklik gösterebilir. Bir toplum, diğer toplumlarla karşılaştırıldığında bir bütün teşkil etmektedir. Fakat toplumu oluşturan öğeler, kendi içlerinde farklılık ve değişim gösterebilir. Bir ülkede, zaman içerisinde siyasal değerlerde ve beklentilerde bariz farklılıkların ortaya çıkması çeşitli alt kültürlerin oluşmasına neden olmaktadır. Siyasal kültür ile demokratikleşme arasında doğrudan bir bağ bulunmaktadır. 

Demokrasinin olduğu ve demokratik teamüllerin dikkate alındığı ülkelerde, mutlaka siyasal kültür anlayışı gelişmiştir. Demokrasisini geliştirmeye çalışan ülkelerde siyasal kültür de gelişme gösterir. Bu bağlamda halkın zihniyeti de olumlu yönde bir gelişme gösterecektir. Böylelikle siyasal sistem de gelişir ve pekişir. Bazı ülkelerde ise demokratikleşme savaş ortamında ve müdahaleyle istikrar bulmuştur. Sosyolojik açıdan bakacak olursak Türkiye’de siyasal kültür ve demokrasi bağlamında dikkati çeken ilk şey, toplumsal sermaye unsurlarının eksik olduğudur. Özellikle bireyler arasında güven eksikliğinden dolayı ortaklık kurmak zordur ve bu nedenle dernek ya da gönüllü kuruluşlar kurarak faaliyet göstermek neredeyse imkânsızdır. 

Ancak bu tür faaliyetler, doğrudan tabana yayılmadan bir olgu ile gerçekleşirse sağlıklı bir sonuç elde etmek mümkün değildir. Toplumsal hoşgörü, demokrasiyi geliştirebileceği gibi sivil toplumun gelişmesine de katkı sunacaktır. Aksi halde bireyler birbirlerini dışlayıp horladığı gibi toplumda ırkçılığın ve yabancı düşmanlığının artması gayet doğal karşılanacaktır. Ayrıca demokrasinin istikrar kazanması ve pekişmesi, otoriter akımların etkisiyle gerçekleşebileceği gibi gerçekleşmeme olasılığı da yine bu tür akımlarla mümkündür. Türkiye’nin demokratikleşme süreci, modernleşme çabalarıyla örtüşmektedir. Cumhuriyet ile birlikte ülkede, modern uygarlıklar düzeyine ulaşma ideali oluşmuştur. Özellikle ülkede çok partili hayata geçişten sonra demokrasi kültürü benimsenmeye başlanmıştır. Demokratikleşme sürecinde egemen siyasi kültür etkin olmuştur. 

Bu dönemde baştan aşağıya yeni reformların yapıldığı görülmektedir. Fakat bu durum demokrasi kültürüne sahip bireylerin gelişmesini engellemiş ve siyasal kültür, siyasal süreçlere demokratik düzeyde yansımamıştır. Türk siyaset kültüründe demokratik olmayan bir yöntem olan darbe dönemlerinde demokrasi sürekli akamete uğratılmış ve darbe bir gelenek halini almıştır. Ancak her darbeden sonra demokratik hayata geçiş de kendini göstermektedir. Bu nedenle Türk siyasal kültüründe bir demokrasi anlayışından bahsetmek mümkündür. Siyasal kültür ve demokrasi bakımından sivil toplum, siyasal katılım, temel haklar, kuvvetler ayrılığı, hukukun üstünlüğü, demokratik bir kültürde şeffaf ve hesap verebilir yönetişim olmazsa olmaz faktörlerdendir. Cumhuriyet tarihine bakıldığında Türkiye, çağdaşlık düzeyine ulaşmaya çalışmaktadır. 

Fakat demokrasi her ne kadar sürekli engellenmeye çalışılıp sekteye uğratılsa da yeniden demokrasiye geçmenin yolları hep bulunmuştur. Sivil toplum kuruluşları, seçimler, seçimlere katılım gibi demokratik mekanizmaların amacı, sistemi oluşturan demokrasi kültürünü iyi bir kaliteye çekmek ve hatta demokrasiyi pekiştirmek ve dönüştürmektir. Demokrasinin baskın bir kavram olarak benimsenmesi, toplumdaki bireylerin tutumlarının içinde yer aldığı bir siyasal kültür aracılığıyla gerçekleştirilebilir. Siyasal sistem ancak bu durumda doğru şekillenecektir. Türk siyasal kültürünün temel özellikleri dikkate alındığında, Osmanlı kültürünün yansımalarını Türkiye Cumhuriyeti’nde görmek mümkündür. Osmanlı’nın devlet geleneği, toplumsal yapısı ve kültürü Türkiye’nin siyasi yapısına taşınmıştır. Her ne kadar patrimonyal devlet anlayışı yerine cumhuriyet ile birlikte rasyonel bir sistem inşa etmek istendiyse de patrimonyal içeren özellikler bu sisteme dâhil edilmiştir. 

Siyasi alanda devlet merkezli bir merkez-çevre ilişkisine göre siyasal kültür kurulmuştur. Merkez ve çevre arasındaki mücadelede merkez yerini kaybetmiş ve eski dönemdeki çeperi temsil eden yapı merkeze yerleşmiştir. Burada devlet merkezli anlayışı şekillendiren kesimlerin en temel ve ortak amacı, siyasal kültürün devlet kontrolünde devam ettirilmesidir. Aktörlerin işleyişi farklı olsa da Türkiye’de siyaset, aynı yöntemler ile Türk siyasal kültürünü şekillendirmiştir. Demokrasi kültürüyle ilgili sorunları rejimin nitelikleri, demokrasinin faaliyet alanının daralması, siyasete ve politikacılara güvensizlik, lider odaklı siyaset, kayırmacılık, geriye dönük siyaset yapmak ve temel konularda uzmanlaşamama olarak sıralayabiliriz. 

Sonuçta Türkiye'de demokrasi, doğal ve kendiliğinden gelişen bir siyasal rejimde değildir. Türkiye’nin, yetmiş beş yılı aşkın süredir devam eden çok partili hayatını ve seçimlere katılımını kurumsallaştırmıştır. Fakat toplumsal hafızaya, seçmen tercihlerine ve refleksine bakacak olursak halkta siyasal etkinlik duygusunun gelişmiş olduğunu söyleyebiliriz. Halkta oluşan demokratik tepkileri, yaşanmış olaylara ve gelişmelere bağlamak mümkündür. Aynı zamanda seçmenin siyasete olan ilgisi ve seçimlere katılma eğilimi, demokrasinin işlemesini kolaylaştırmaktadır. Ülkemizdeki seçmenlerin, temsili demokrasinin gerekliliğini kavradığını ve görevini yerine getirdiğini söyleyebiliriz. Bu kavrayış hem oy kullanmada hem de seçim kampanyalarına katılım konusunda göze çarpmaktadır. Halk, siyasal otoritelere karşı sorunlarını neredeyse yansıtmazken, ortak sorunlarını görüşmek ve tartışmaktan geri durmamaktadır. Bunun yanı sıra demokrasinin kurum ve aktörlerine olan güvenin henüz sağlanmadığını söylemek mümkündür. Türkiye’de demokrasinin pekişmesi için asıl gerekli olan şey, demokrasinin kurum ve aktörlerine etkin bir destek sağlamak ve toplumsallaştırma araçlarını etkili kullanmaktır.


Enes CÖMERT

Yorumlar (0)
23
açık
Namaz Vakti 16 Mayıs 2022
İmsak 03:52
Güneş 05:39
Öğle 13:05
İkindi 17:01
Akşam 20:22
Yatsı 22:01
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 37 81
2. Fenerbahçe 37 70
3. Konyaspor 37 67
4. Başakşehir 37 62
5. Alanyaspor 37 61
6. Beşiktaş 37 58
7. Antalyaspor 37 58
8. Karagümrük 37 57
9. Adana Demirspor 36 52
10. Kasımpaşa 37 50
11. Hatayspor 37 50
12. Sivasspor 36 48
13. Galatasaray 36 48
14. Kayserispor 37 47
15. Giresunspor 37 45
16. Gaziantep FK 37 43
17. Rizespor 36 36
18. Altay 37 34
19. Göztepe 37 28
20. Ö.K Yeni Malatya 37 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 35 67
2. Ümraniye 35 67
3. Bandırmaspor 35 61
4. İstanbulspor 35 59
5. Erzurumspor 35 58
6. Eyüpspor 35 54
7. Manisa Futbol Kulübü 36 49
8. Tuzlaspor 35 49
9. Samsunspor 35 48
10. Gençlerbirliği 35 48
11. Keçiörengücü 35 48
12. Boluspor 35 47
13. Denizlispor 35 46
14. Altınordu 35 45
15. Adanaspor 35 45
16. Bursaspor 35 41
17. Kocaelispor 35 41
18. Menemen Belediyespor 35 38
19. Balıkesirspor 35 12
Takımlar O P
1. M.City 37 90
2. Liverpool 36 86
3. Chelsea 36 70
4. Tottenham 37 68
5. Arsenal 36 66
6. M. United 37 58
7. West Ham United 37 56
8. Wolverhampton Wanderers 37 51
9. Leicester City 36 48
10. Brighton 37 48
11. Brentford 37 46
12. Crystal Palace 36 45
13. Aston Villa 36 44
14. Newcastle 36 43
15. Southampton 36 40
16. Everton 36 36
17. Leeds United 37 35
18. Burnley 36 34
19. Watford 37 23
20. Norwich City 37 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 37 85
2. Barcelona 37 73
3. Atletico Madrid 37 68
4. Sevilla 37 67
5. Real Betis 37 64
6. Real Sociedad 37 62
7. Villarreal 37 56
8. Athletic Bilbao 37 55
9. Osasuna 37 47
10. Celta Vigo 37 46
11. Valencia 37 45
12. Rayo Vallecano 37 42
13. Espanyol 37 41
14. Getafe 37 39
15. Elche 37 39
16. Granada 37 37
17. Mallorca 37 36
18. Cadiz 37 36
19. Levante 37 32
20. Deportivo Alaves 37 31
Günün Karikatürü Tümü